Szanowna Pani Doktor / Szanowny Panie Doktorze,

z radością i dumą informujemy, że „Psychiatria i Psychologia Kliniczna” („Journal of Psychiatry and Clinical Psychology”) została włączona do nowej (istniejącej od listopada 2015 roku) bazy danych Thomson Reuters z zakresu nauk ścisłych – Emerging Sources Citation Index (ESCI).

2018, Vol 18, No 4
Poczucie sensu życia jako czynnik chroniący młodzież gimnazjalną przed stosowaniem i doznawaniem przemocy rówieśniczej
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 340–353
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0042
STRESZCZENIE

Tło i cele: Poszukiwanie sensu życia jest podstawową motywacją w życiu człowieka, a jego brak może prowadzić do wielu zaburzeń, m.in. do wchodzenia w rolę zarówno ofiary, jak i sprawcy przemocy rówieśniczej. Metody: Anonimowym badaniem ankietowym objęto 4085 uczniów z 70 gimnazjów zlokalizowanych we wszystkich województwach w Polsce (52% – dziewczęta). W badaniu została użyta skrócona, jednoczynnikowa wersja skali Purpose in Life Test, natomiast dwa pytania dotyczące przemocy rówieśniczej zaczerpnięto z polskiej wersji protokołu badawczego pochodzącego z międzynarodowych badań Health Behaviour in School-aged Children (HBSC). Zastosowano analizy jednowymiarowe oraz wielowymiarowe, w tym regresję logistyczną. Wyniki: Spośród 4085 gimnazjalistów w ciągu ostatnich 2 miesięcy co najmniej raz 26,8% było sprawcą, a 29,8% padło ofiarą przemocy rówieśniczej. Chłopcy istotnie częściej niż dziewczęta znaleźli się w gronie zarówno sprawców, jak i ofiar przemocy rówieśniczej. Uczniowie klasy III istotnie rzadziej doznawali przemocy ze strony rówieśników w porównaniu z uczniami klas I oraz II. Analiza regresji wykazała u młodzieży z wysokim poczuciem sensu życia istotnie mniejsze prawdopodobieństwo zostania ofiarą lub sprawcą przemocy rówieśniczej (co najmniej 1–2 razy w ciągu ostatnich 2 miesięcy przed badaniem ankietowym). Stwierdzono też, że dziewczęta istotnie rzadziej wchodziły w rolę ofiary lub sprawcy niż chłopcy. Ryzyko bycia ofiarą przemocy istotnie zmniejsza również uczęszczanie do klasy III gimnazjum w porównaniu z uczniami klasy I. Wnioski: Implikacjami praktycznymi przeprowadzonych analiz może być wdrażanie programów kładących nacisk na eksponowanie wartości uniwersalnych i niematerialnych, do których młodzież mogłaby się odwoływać. Biorąc pod uwagę uzyskane rezultaty, można stwierdzić, że wysoki poziom sensu życia jest czynnikiem chroniącym młodzież gimnazjalną przed wchodzeniem w role zarówno ofiary, jak i sprawcy przemocy rówieśniczej.

Słowa kluczowe: poczucie sensu życia, przemoc rówieśnicza, młodzież gimnazjalna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Wybrane problemy z zakresu zdrowia psychicznego wśród nastolatków w wychowaniu instytucjonalnym
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 354–363
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0043
STRESZCZENIE

Celem pracy była ocena wybranych problemów z zakresu zdrowia psychicznego u nastolatków wychowywanych w placówkach opiekuńczo-wychowawczych i rodzinach zastępczych, w porównaniu z młodzieżą wychowaną przez rodziców. Badanie opiera się na danych populacji pacjentów hospitalizowanych w Klinice Psychiatrii Młodzieżowej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Metoda: Z bazy danych gromadzonych w latach 2006–2012 w Klinice Psychiatrii Młodzieżowej wyodrębniono cztery grupy pacjentów – na podstawie kryterium miejsca zamieszkania lub rodzaju sprawowanej nad nimi opieki. Badaniami retrospektywnymi objęto populację 1308 pacjentów, w tym 794 dziewcząt i 514 chłopców, w wieku 13–18 lat. Wyniki: W badanej grupie pieczą zastępczą częściej objęte były dziewczęta. Najczęstsze rozpoznanie, z którym hospitalizowane są dzieci wychowywane w instytucji, stanowią zaburzenia zachowania i emocji (grupa rozpoznań F90–F98). Wykazywało je prawie co drugie badane dziecko. Odsetek samouszkodzeń i prób samobójczych jest istotnie wyższy w grupach młodych osób wychowywanych w pieczy zastępczej i w placówkach opiekuńczo-wychowawczych niż w porównywanej grupie wychowywanej przez rodziców. Średnia wieku zapadania na zaburzenia psychiczne okazała się znacznie niższa w przypadku pieczy zastępczej i wychowania instytucjonalnego. W tej grupie dzieci zaobserwowano też istotnie większą liczbę hospitalizacji. Wnioski: 1) Dzieci i młodzież wychowywane w placówkach częściej niż ich rówieśnicy z rodzin pełnych, a nawet zastępczych, dokonują samouszkodzeń i prób samobójczych. 2) Dzieci w wychowaniu instytucjonalnym oraz w pieczy zastępczej mają niższą średnią wieku, w którym zapadają na zaburzenia psychiczne, niż ich rówieśnicy wychowywani w rodzinie; są też hospitalizowane częściej od rówieśników wychowywanych z rodzicami. 3) Wychowanie instytucjonalne jest czynnikiem pogarszającym rokowanie w zaburzeniach psychicznych dzieci i młodzieży, podobnie jak zamieszkiwanie z opiekunem niebędącym rodzicem.

Słowa kluczowe: zdrowie psychiczne, sierocińce, opieka instytucjonalna, adolescenci, samobójstwo
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Osobowościowe korelaty fobii społecznej a satysfakcja seksualna – badania wstępne
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 364–372
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0044
STRESZCZENIE

Cel: W badaniu wstępnie przeanalizowano poziom satysfakcji seksualnej osób z fobią społeczną, stanowiącej aspekt jakości funkcjonowania w bliskich kontaktach społecznych. Weryfikowano też osobowościowe korelaty lęku społecznego, jakie wiążą się z wymiarami seksualnej satysfakcji. Kontrolowano wybrane aspekty aktywności seksualnej. Metoda: Przebadano 26 osób dorosłych ze zdiagnozowaną fobią społeczną i 35 osób zdrowych za pomocą Kwestionariusza Osobowości Eysencka [Eysenck Personality Questionnaire, EPQ-R(S)], Skali Nieśmiałości Cheeka i Bussa (Cheek and Buss Shyness Scale, CBSS), Kwestionariusza Zachowań Związanych z Wystąpieniami Publicznymi (Public Speaking Anxiety Questionnaire, GFER), Skali Satysfakcji Seksualnej (Sexual Satisfaction Scale, SSS). Wyniki: Osoby z fobią społeczną doświadczały niższego poziomu emocjonalnej satysfakcji seksualnej niż osoby z grupy porównawczej, ale grupy nie różniły się pod względem satysfakcji seksualnej ogólnej, fizycznej i związanej z poczuciem kontroli. Najsilniejszy związek z satysfakcją emocjonalną w badanej próbie wykazano w przypadku nieśmiałości, nie odnotowano korelacji poziomu tej satysfakcji z objawami lęku w sytuacji społecznej ekspozycji. Wnioski: Wstępne rezultaty zachęcają do dalszej eksploracji tematu – sugerują dominację aspektu emocjonalnego w uwarunkowaniach satysfakcji seksualnej osób z fobią społeczną.

Słowa kluczowe: lęk społeczny, satysfakcja seksualna, cechy osobowości
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zastosowanie aripiprazolu w leczeniu zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 373–387
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0045
STRESZCZENIE

Artykuł dotyczy aripiprazolu – atypowego leku przeciwpsychotycznego, który w Polsce jest zarejestrowany w terapii schizofrenii u osób w wieku ≥15 lat oraz epizodów maniakalnych o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I u młodzieży w wieku ≥13 lat w leczeniu trwającym do 12 tygodni. Omówiono mechanizm działania, farmakokinetykę oraz bezpieczeństwo stosowania aripiprazolu w populacji dzieci i młodzieży. Aripiprazol działa jako częściowy agonista receptora dopaminowego D2 i serotoninowego 5HT1A. Farmakokinetyka aripiprazolu u ludzi jest liniowa i proporcjonalna do dawki w zakresie 5–30 mg. U dzieci i młodzieży w wieku 10–17 lat profil farmakokinetyczny leku jest porównywalny do obserwowanego u osób dorosłych, po korekcie różnic w masie ciała. Artykuł zawiera także przegląd badań dotyczących skuteczności klinicznej aripiprazolu w leczeniu zaburzeń psychiatrycznych, tj. schizofrenii, zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, zaburzeń hiperkinetycznych, całościowych zaburzeń rozwojowych, tików oraz zachowań agresywnych u dzieci i młodzieży. W próbach klinicznych populacji pediatrycznej lek wykazuje dobry profil bezpieczeństwa i tolerancji. Częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych aripiprazolu wśród dzieci i młodzieży są zasadniczo podobne jak w przypadku osób dorosłych. Jednak u młodzieży leczonej aripiprazolem mogą częściej niż u dorosłych pojawiać się efekty uboczne, takie jak senność, sedacja, objawy pozapiramidowe, suchość w jamie ustnej, wzrost apetytu i niedociśnienie ortostatyczne. Wydaje się, że aripiprazol z powodu swojego korzystniejszego profilu metabolicznego może odgrywać istotną rolę w leczeniu zaburzeń psychiatrycznych u dzieci i młodzieży.

Słowa kluczowe: aripiprazol, dzieci, farmakologia, atypowy neuroleptyk, farmakokinetyka
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Wybrane czynniki ryzyka schizofrenii: pomiędzy różnorodnością modeli etiologicznych a psychiatrią spersonalizowaną
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 388–398
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0046
STRESZCZENIE

Schizofrenia należy do coraz poważniejszych problemów medycznych i społecznych. Pomimo postępu w farmakoterapii i innych formach terapii psychoz pozostaje ona zaburzeniem o chronicznym i degradującym przebiegu. Kilka dekad badań nad jej uwarunkowaniami nie przyniosło odkrycia etiologii choroby. Potwierdzone w badaniach i zweryfikowane w praktyce klinicznej hipotezy nie tłumaczą przyczyn jej powstawania lub ograniczają się do wyjaśnienia tylko części manifestowanych objawów. Przykładem mogą być szeroko znane i opisane modele zaburzenia neurotransmisji dopaminergicznej (teoria dopaminowa) czy serotoninergicznej, na których opiera się współczesna farmakoterapia. Jest to jednak interwencja nie ingerująca w mechanizmy powstawania choroby, lecz tylko usuwająca część objawów, bez wpływu na deficyty poznawcze. Coraz częściej w badaniach nad czynnikami ryzyka schizofrenii – w tym zwłaszcza jej pierwszego epizodu – podnosi się znaczenie interakcji między dysregulacją immunologiczną, zaburzeniami równowagi oksydacyjno-antyoksydacyjnej, zakłóceniami bariery jelitowej oraz zjawiskami o charakterze epigenetycznym. Fakt ten wskazuje na konieczność zmodyfikowania klasycznych metakoncepcji nt. rozwoju schizofrenii o wymiar oddziaływania pomiędzy szeregiem różnorodnych zjawisk biologicznych a zjawiskami psychospołecznymi. W literaturze przedmiotu znaleźć można wiele pojedynczych obserwacji, brakuje jednak przekrojowych badań, w których sprawdzano by zależności między zjawiskami immunologicznymi i zapalnymi, ekspresją genów a dynamiką zmian stanu klinicznego w przebiegu leczenia. Przedstawione w tekście mechanizmy etiopatogenezy choroby stanowią potencjalny cel przyszłych strategii badawczych, które dodatkowo powinny wzmacniać podejście spersonalizowane i potencjał terapii skojarzonych.

Słowa kluczowe: schizofrenia, modele etiologiczne, czynniki zapalno-immunologiczne, stres oksydacyjny, bariera jelitowa
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Kompetentni użytkownicy i standardy użytkowania wywiadu do diagnozowania autyzmu ADI-R (Autism Diagnostic Interview – Revised) oraz protokołu obserwacji do diagnozowania zaburzeń ze spektrum autyzmu ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition)
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 399–404
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0047
STRESZCZENIE

Wywiad do diagnozowania autyzmu ADI-R (Autism Diagnostic Interview – Revised, ADI-R) oraz protokół obserwacji do diagnozowania zaburzeń ze spektrum autyzmu ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition) to rzetelnie zwalidowane i wystandaryzowane narzędzia, od dziesięcioleci szeroko stosowane w praktyce klinicznej i badawczej na świecie. Procedury wykonania badania przy użyciu obu narzędzi podlegają ściśle określonym normom, co umożliwia wszechstronną ocenę osób z podejrzeniem zaburzeń ze spektrum autyzmu (autism spectrum disorder, ASD). Wykazano przydatność obu narzędzi w różnicowaniu dzieci, adolescentów i dorosłych z ASD oraz tych z rozpoznaniami innymi niż ASD – zwłaszcza w przypadku łącznego zastosowania obu procedur. Tak jak w przypadku wielu innych narzędzi do oceny objawów ASD, wyniki uzyskane w testach ADI-R i ADOS-2 wykazują podatność na wpływ zmiennych rozwojowych, takich jak wiek czy iloraz inteligencji oraz trudności behawioralne osoby badanej. Doświadczeni klinicyści są świadomi tego, że na uzyskane wyniki mają także wpływ współchorobowość oraz płeć osoby badanej, co ilustrują przykłady kobiet z autyzmem niezdiagnozowanym w wieku rozwojowym bądź osób bez niepełnosprawności intelektualnej czy znacznych trudności komunikacyjnych. Niniejszy artykuł w zwięzły sposób przybliża narzędzia ADI-R i ADOS-2, a także podstawowe rekomendacje dotyczące ich zastosowania, które są niezmienne niezależnie od kraju czy warunków wykonania badania. Celem pracy jest omówienie wytycznych i standardów użytkowania ADI-R i ADOS-2, które nie są tożsame ze standardami dotyczącymi zakupu obu narzędzi. Procedury wykonywania i kodowania ADI-R i ADOS-2 są wysoko wystandaryzowane. Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi wyłącznie specjaliści, którzy ukończyli szkolenia w zakresie stosowania ADI-R i ADOS-2, mogą być ich kompetentnymi użytkownikami, a wyniki wykonanych przez nich badań są uznawane za rzetelne i wiarygodne.

Słowa kluczowe: ADOS-2, ADI-R, użytkownicy, narzędzia diagnostyczne, standardy
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Centrum Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży w Sosnowcu – modelowy przykład psychiatrii środowiskowej
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 405–412
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0048
STRESZCZENIE

Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na potrzebę utworzenia środowiskowego leczenia dzieci i młodzieży (alternatywnego dla leczenia szpitalnego i ambulatoryjnego) oraz zakreślenie obszaru działania psychiatrii środowiskowej. Ma on też przedstawić praktyczne implikacje związane z roczną realizacją projektu Centrum Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży w Sosnowcu, finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego. Podejmowana tam forma leczenia pozwala na dezinstytucjonalizację opieki zdrowotnej, szybkie dotarcie do osób będących w kryzysie i niesienie im pomocy – na podstawie założeń koncepcji systemowej oraz idei otwartego dialogu. Beneficjentami świadczeń są osoby (oraz ich najbliższe otoczenie) w wieku 14–24 lat, zamieszkujące na terenie Sosnowca lub Dąbrowy Górniczej i narażone na wykluczenie społeczne z powodu choroby psychicznej. Praca wykonywana jest w stałych, trzyosobowych terapeutycznych zespołach mobilnych przez pięć dni w tygodniu, w godzinach 8:00–20:00. Dysponują one takimi narzędziami, jak bezpłatna infolinia, własny środek transportu oraz środki na niezbędne konsultacje medyczne. Nadzór nad tworzeniem indywidualnych planów i przebiegiem interwencji terapeutycznych w miejscu zamieszkania pacjenta pełni lekarz specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży. Ważną rolę w procesie zdrowienia odgrywają cyklicznie organizowane zajęcia aktywizujące (kręgle, siatkówka, terapia grupowa) oraz warsztaty – prowadzone także przez uczestników projektu. W artykule przedstawiono zarówno zalety, jak i ograniczenia związane z realizacją programu.

Słowa kluczowe: psychiatria środowiskowa, adolescenci, Centrum Zdrowia Psychicznego, otwarty dialog
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zaburzenia snu w autyzmie
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 413–417
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0049
STRESZCZENIE

Zaburzenia ze spektrum autyzmu należą do najczęściej występujących zaburzeń neurorozwojowych i stanowią wyzwanie zarówno diagnostyczne, jak i terapeutyczne. Objawy obserwowane są od wczesnego dzieciństwa, co przekłada się na konieczność właściwego szkolenia lekarzy pediatrów. Badania ujawniają wieloczynnikową etiologię zaburzeń, co utrudnia poszukiwania jednoznacznej przyczyny autyzmu, a w konsekwencji – opracowanie odpowiedniego leczenia. Coraz więcej uwagi poświęca się badaniom zaburzeń towarzyszących, takich jak zespół nadpobudliwości ruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, zaburzenia odżywiania, tiki, padaczka, agresja i autoagresja czy zaburzenia snu. Szacuje się, że problem zaburzeń rytmów okołodobowych (mowa tu głównie o bezsenności, lękach nocnych, koszmarach sennych, wczesnym wybudzaniu i wzmożonej senności w ciągu dnia) dotyczy 50–80% dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. W tej grupie pacjentów częściej obserwuje się trudności z koncentracją, obniżoną sprawność intelektualną, zaburzenia zachowania, a także problemy z efektywną terapią napadów padaczkowych. Badania wskazują na wieloczynnikową etiologię nieprawidłowości w strukturze snu, obejmującą zaburzenia funkcjonowania neurotransmiterów i gospodarki hormonalnej, przede wszystkim melatoniny i kortyzolu, zaburzenia pracy przewodu pokarmowego czy nieprawidłowe nawyki związane z higieną snu. Wśród pacjentów, u których wdrożono terapię zaburzeń rytmów okołodobowych, odnotowano redukcję zaburzeń zachowania, agresji i autoagresji oraz poprawę pamięci i koncentracji. Obiecujące wyniki uzyskano w badaniach, w których przeprowadzono psychoedukację i szkolenie rodziców w celu wdrożenia dobrych nawyków dotyczących przygotowań do snu. W trakcie wizyt diagnostycznych należy ustalić, czy u pacjenta występują nieprawidłowości związane ze snem. Rozpowszechnienie omawianego problemu w populacji dzieci i młodzieży z zaburzeniami ze spektrum autyzmu oraz jego wpływ na codzienne funkcjonowanie jednoznacznie wskazują na konieczność ustalenia właściwych form oddziaływań – zarówno pozafarmakologicznych, jak i farmakologicznych – w toku dalszych badań.

Słowa kluczowe: autyzm, ASD, zaburzenia snu, melatonina, zaburzenia zachowania
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zespół Aspergera z towarzyszącym jadłowstrętem psychicznym czy transgeneracyjna transmisja traumy?
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 418–425
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0050
STRESZCZENIE

Kryteria identyfikacji zaburzeń ze spektrum autyzmu, bazujące na prezentowanych przez pacjentów symptomach i zgłaszanych przez opiekunów trudnościach, nadal budzą kontrowersje oraz wątpliwości. W codziennej praktyce klinicznej, mimo coraz precyzyjniejszych narzędzi diagnostycznych, napotykamy na wiele dylematów związanych z ustaleniem odpowiedniego rozpoznania. Dotyczy to zwłaszcza osób ze spektrum autyzmu wysoko funkcjonujących, potrafiących kompensować albo kamuflować swoje deficyty. Bywa i tak, że zachowanie danej osoby łudząco przypomina zaburzenia ze spektrum autyzmu, jednakże podłoża prezentowanych trudności należy szukać w problemach związanych z trwającymi od kilku pokoleń skutkami traumatycznych doświadczeń o charakterze stresu pourazowego. Nie można także wykluczyć współwystępowania obydwu mechanizmów – podłoża neurobiologicznego oraz zaburzeń w relacjach wynikających z dziedziczenia traumy. Praca omawia proces psychoterapii pacjentki, która dopiero po pojawieniu się ciężkich objawów klinicznych, zdefiniowanych diagnozą lekarską, zdołała uzyskać przyzwolenie systemu rodzinnego na poszukiwanie specjalistycznej pomocy. Kobieta przynależała do tego pokolenia w rodzinie, które mogło sobie pozwolić na odtworzenie dramatycznej historii z przeszłości. Dzięki temu udało się połączyć chłodny przekaz intelektualny z głębokimi uczuciami, których doświadczyły krzywdzone fizycznie i emocjonalnie kobiety, zwłaszcza podczas czystek etnicznych na Kresach Wschodnich oraz repatriacji.

Słowa kluczowe: zespół Aspergera, zaburzenia odżywiania, transgeneracyjna transmisja traumy
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Odpowiedź na komentarz redakcyjny: Teoretyczne i metodologiczne zagadnienia dotyczące badania uzależnienia od uczenia się w kontekście debaty na temat konceptualizacji uzależnień behawioralnych: Atroszko (2018)
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (4), p. 426–430
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0051
STRESZCZENIE

In this paper we respond to the commentary that Atroszko (2018) wrote on our paper entitled “The Bergen Study Addiction Scale: psychometric properties of the Italian version. A pilot study” (Loscalzo and Giannini, 2018), which have both been published in the previous issue of this journal.

POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)