Szanowna Pani Doktor / Szanowny Panie Doktorze,

z radością i dumą informujemy, że „Psychiatria i Psychologia Kliniczna” („Journal of Psychiatry and Clinical Psychology”) została włączona do nowej (istniejącej od listopada 2015 roku) bazy danych Thomson Reuters z zakresu nauk ścisłych – Emerging Sources Citation Index (ESCI).

 



Od Redakcji

W ręce Czytelnika oddajemy numer specjalny „Psychiatrii i Psychologii Klinicznej”, w całości poświęcony procesom wczesnego wspomagania rozwoju małego dziecka o zaburzonym rozwoju. Tematyka ta została szeroko omówiona w dniach 20–22 października 2016 roku na
I Międzynarodowej konferencji z cyklu Wczesna interwencja – Interdyscyplinarne spojrzenie na wsparcie dziecka i jego rodziny.


W trakcie licznych wystąpień zwrócono uwagę, iż zróżnicowane potrzeby dzieci wynikające z obserwowanych zaburzeń rozwojowych wymuszają nie tylko usprawnianie psychofizyczne dziecka, ale również wsparcie jego rodziny. Aby zachować spójność, rodzina z dzieckiem o zaburzonym rozwoju potrzebuje pomocy niemal w każdej dziedzinie swojego funkcjonowania, począwszy od zaplanowania procesu leczenia, rehabilitacji dziecka, a skończywszy na zwykłych informacjach, gdzie uzyskać pomoc oraz jak wykonywać czynności pielęgnacyjne w trakcie codziennych obowiązków. Obecność innych ludzi i bezpośrednie zaangażowanie interdyscyplinarnego zespołu w proces wsparcia rodziny sprzyjają dobremu samopoczuciu i zdrowiu, jak również wypracowaniu strategii radzenia sobie ze stresem ukierunkowanych na rozwiązanie pojawiających się problemów.

Podstawowe znaczenie dla procesów wsparcia rodziny i dziecka ma wspólna przestrzeń, umożliwiająca prowadzenie zespolonych działań w triadzie specjalista – rodzic – dziecko. W Polsce tworzą ją ośrodki wczesnej interwencji i wczesnego wspomagania rozwoju, realizując kilka głównych celów. Są nimi:

  • poszukiwanie przez specjalistów i rodziców rozwiązań ułatwiających adaptację rodziców do nowej, trudnej i niejednokrotnie traumatycznej sytuacji, jaką jest pojawienie się zaburzenia rozwojowego u dziecka;
  • ustalenie jednej, spójnej drogi postępowania w procesie rehabilitacji, leczenia czy edukacji małego dziecka;
  • posługiwanie się wspólnym kodem językowym, zrozumiałym dla wszystkich osób zaangażowanych w proces wczesnej interwencji i wczesnego wspomagania.

Artykuły zawarte w niniejszym opracowaniu stanowią próbę zainicjowania naukowej dyskusji służącej wymianie doświadczeń specjalistów z różnych dziedzin, bezpośrednio związanych z wczesną interwencją, wczesnym wspomaganiem. Żywimy nadzieję, że z jednej strony zaowocuje ona wypracowaniem innowacyjnych rozwiązań, a z drugiej pozwoli zaspokoić potrzeby dziecka i jego rodziny, zgodnie z ich oczekiwaniami.


Zenon Gajdzica, Sylwia Wrona

2017, Vol 17, No 2
Nadużycia, rezyliencja, problemy behawioralne i objawy zespołu stresu pourazowego u małoletnich imigrantów bez opieki: przekrojowe badanie rozpoznawcze przeprowadzone we Włoszech
Psychiatr Psychol Klin 2017, 17 (2), p. 87–92
DOI: 10.15557/PiPK.2017.0009
STRESZCZENIE

Celem badania była analiza rodzajów i częstości występowania przed- i okołomigracyjnych doświadczeń traumatycznych u małoletnich imigrantów bez opieki oraz występowania u nich zaburzeń zdrowia psychicznego i rezyliencji. Badaniem objęto 19 małoletnich imigrantów bez opieki w wieku 16–17 lat pochodzących z Egiptu, Albanii, Senegalu, Bangladeszu, Gambii, Maroka i Mali. Uczestnicy badania samodzielnie wypełnili kwestionariusze dotyczące problemów emocjonalnych i behawioralnych, objawów zespołu stresu pourazowego, nadużyć i rezyliencji. Wszyscy nieletni imigranci bez opieki uczestniczący w badaniu co najmniej raz w życiu doświadczyli znęcania fizycznego lub psychicznego, a ponad połowa była wykorzystywana seksualnie przed lub w trakcie migracji. Najczęstsze nadużycia obejmowały bicie przedmiotem, karanie w szkole i w domu z wykorzystaniem tortur i zadawania bólu, zmuszanie do wykonywania niebezpiecznych czynności, obrażanie, kradzież lub zniszczenia mienia, zmuszanie do oglądania fotografii lub filmów o treści erotycznej oraz wykorzystywanie seksualne. Wyniki dotyczące stresu pourazowego, depresji, lęku i dysocjacji znajdują się powyżej klinicznego punktu odcięcia. Średnie wyniki w skali rezyliencji pokrywają się na ogół z danymi normatywnymi. Wyniki te pokazują, że pomimo traumatycznych przed- i okołomigracyjnych doświadczeń związanych z nadużyciem i oddziaływaniem psychopatologicznym ankietowana młodzież wykazała dobrą rezyliencję. Polityka imigracyjna powinna opierać się nie tylko na przyjmowaniu imigrantów do ośrodków dla uchodźców, ale również na ich ocenie i udzieleniu im psychologicznego wsparcia w radzeniu sobie z traumatycznymi doświadczeniami w celu osiągnięcia udanego procesu integracji w przyjmującym społeczeństwie.

Słowa kluczowe: małoletni imigranci bez opieki, problemy behawioralne, zespół stresu pourazowego, przemoc, nadużycia, rezyliencja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Nastawienia psychoterapeutów do leczenia farmakologicznego pacjentów w trakcie psychoterapii
Psychiatr Psychol Klin 2017, 17 (2), p. 93–103
DOI: 10.15557/PiPK.2017.0010
STRESZCZENIE

Cel pracy: Poznanie nastawienia psychoterapeutów pracujących w różnych modalnościach terapeutycznych do skojarzonego stosowania psychoterapii i farmakoterapii. Metoda: Na potrzeby badania stworzono autorski kwestionariusz i przesłano go w formie elektronicznej do psychoterapeutów zatrudnionych w dwóch wybranych ośrodkach psychoterapeutycznych w Warszawie, co pozwoliło na uzyskanie anonimowych odpowiedzi online. Wyniki opracowano statystycznie. Wyniki: Odpowiedzi otrzymano od 106 psychoterapeutów. Do porównania wyodrębniono trzy grupy w zależności od modalności terapeutycznej: grupę poznawczo-behawioralną, grupę psychodynamiczno-psychoanalityczną oraz wspólną grupę terapeutów pracujących w modalnościach systemowej i zintegrowanej. Mimo że terapeuci poznawczo-behawioralni nie leczą większej liczby pacjentów niż ci pracujący w pozostałych modalnościach, trafia do nich istotnie statystycznie więcej osób przyjmujących leki (p = 0,001). Znajomość nazw leków była najwyższa w grupie psychodynamiczno-psychoanalitycznej. Terapeuci systemowi i zintegrowani częściej niż pozostali deklarowali pozytywne nastawienie do łączenia psychoterapii z farmakoterapią (test chi-kwadrat; p = 0,04). Terapeuci pracujący w modalnościach zintegrowanej i systemowej deklarowali największą akceptację wobec skojarzenia psychoterapii z farmakoterapią (p = 0,04). Psychoterapeuci deklarujący postawę neutralną wobec leków – niezależnie od modalności terapeutycznej – mieli więcej pacjentów w terapii niż ci, dla których stosowanie leków w trakcie psychoterapii miało jakiekolwiek znaczenie, i to zarówno pozytywne, jak i negatywne (p < 0,05). Wnioski: Stosowanie leku podczas psychoterapii jest wynikiem wzajemnego oddziaływania wielu czynników, w tym preferencji pacjentów, modalności psychoterapii i stażu pracy terapeuty.

Słowa kluczowe: psychoterapia, farmakoterapia, terapia skojarzona w psychiatrii
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Samotność a uzależnienie od internetu polskiej młodzieży
Psychiatr Psychol Klin 2017, 17 (2), p. 104–110
DOI: 10.15557/PiPK.2017.0011
STRESZCZENIE

Tło i cele: Uzależnienie od internetu w wieku dorastania jest rosnącym problemem ostatnich lat. Celem zaprezentowanej pracy jest określenie związku pomiędzy uzależnieniem od internetu, samotnością (społeczną oraz emocjonalną) a niską jakością życia młodzieży. Metody: Anonimowa ankieta została przeprowadzona w Polsce w szkołach średnich na próbie 376 uczniów w wieku 14–19 lat. W badaniu zostały użyte: The Young’s Diagnostic Questionnaire, the De Jong Gierveld Loneliness Scale oraz 10-czynnikowy kwestionariusz KIDSCREEN. Analiza statystyczna danych obejmowała test χ2, częściową korelację (SPSS v. 23) oraz analizę torową (AMOS v. 19). Wyniki: Spośród badanych 11,6% młodzieży zostało określonych jako uzależnieni od internetu, 8,2% – jako na granicy uzależnienia, 37,8% – jako przeciętnie samotni, 2,5% – bardzo samotni. Okazało się, że częściowa korelacja pomiędzy wiekiem i płcią, jako jedna ze zmiennych, jest powiązana z uzależnieniem od internetu oraz emocjonalną samotnością, jednak nie ma związku z obniżeniem jakości życia oraz społeczną samotnością. Analiza torowa potwierdziła znaczący związek pomiędzy uzależnieniem od internetu a samotnością emocjonalną oraz pomiędzy emocjonalną samotnością a obniżeniem jakości życia. Samotność emocjonalna była statystycznie ważnym mediatorem pomiędzy uzależnieniem od internetu a obniżeniem jakości życia. Wnioski: Uzależnienie od internetu jest czynnikiem rokującym samotność dorastającej młodzieży, a nadmierne używanie internetu pośrednio obniża jakość życia młodych ludzi, powodując samotność emocjonalną. Badanie określa korelację, nie związek przyczynowo-skutkowy. Być może osoby samotne kompensacyjnie używają internetu.

Słowa kluczowe: samotność, uzależnienie od internetu, młodzież
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Psychiatryczne działania niepożądane chlorochiny
Psychiatr Psychol Klin 2017, 17 (2), p. 111–114
DOI: 10.15557/PiPK.2017.0012
STRESZCZENIE

Chlorochina jest prototypowym lekiem przeciwmalarycznym, szeroko stosowanym w kilku gałęziach medycyny. Leki przeciwmalaryczne wykorzystuje się w leczeniu różnych chorób dermatologicznych, immunologicznych, reumatologicznych i chorób zakaźnych. Przykłady pozarejestracyjnych wskazań użycia analogów chlorochiny obejmują zapalenie skórno-mięśniowe, sarkoidozę, wielopostaciowe osutki świetlne, rozsiany ziarniniak obrączkowaty i porfirię skórną późną. W standardowych dawkach chlorochina powoduje stosunkowo niewielką liczbę działań niepożądanych, takich jak zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle głowy, reakcje skórne, obniżone ciśnienie, drgawki, objawy pozapiramidowe i zaburzenia widzenia. Wydaje się, iż psychiatryczne objawy niepożądane chlorochiny występują rzadko, ale w szerokim zakresie możliwości – od splątania, dezorientacji, urojeń prześladowczych, pobudzenia i zachowań agresywnych po utratę zainteresowań, uczucie smutku, myśli samobójcze oraz zaburzenie wglądu. Istnieje również doniesienie, w którym opisuje się epizod manii z cechami psychotycznymi w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, a także opis przypadku z urojeniami prześladowczymi, niepokojem, derealizacją i iluzjami wzrokowymi wywołanymi zastosowaniem chlorochiny. Czas trwania objawów psychiatrycznych zazwyczaj zawiera się w przedziale od jednego do dwóch tygodni, a objawy zazwyczaj ustępują w ciągu kilku dni po zaprzestaniu przyjmowania chlorochiny oraz po włączeniu leczenia psychiatrycznego, jeżeli istnieją do tego wskazania. W artykule przedstawiono opisy przypadków pacjentów z rozpoznaniem zaburzeń psychicznych wynikających z zastosowania chlorochiny, a także przedstawiono zastosowane postępowanie w takich przypadkach.

Słowa kluczowe: chlorochina, leki przeciwmalaryczne, zaburzenia psychiczne, objawy niepożądane, działania uboczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Depresja psychotyczna
Psychiatr Psychol Klin 2017, 17 (2), p. 115–119
DOI: 10.15557/PiPK.2017.0013
STRESZCZENIE

Depresja psychotyczna jest ciężkim zaburzeniem afektywnym, często o niejednorodnym i zmiennym obrazie klinicznym. Od dawna wielu klinicystów zadaje sobie pytanie, czy jest ona odmianą depresji, czy może ze względu na swój przebieg i objawy psychopatologiczne powinna być uznawana za odrębną jednostkę chorobową. Depresja psychotyczna charakteryzuje się poczuciem winy, brakiem dobowych wahań nastroju, spowolnieniem psychomotorycznym lub agitacją; często towarzyszy jej wysoki poziom zaburzeń poznawczych, lęku, poczucia beznadziejności oraz hipochondrii i skarg somatycznych. Epizody depresji psychotycznej są dłuższe i wiążą się ze znacznym upośledzeniem funkcjonowania pacjenta. Wykazano, że około 30% osób, które w przebiegu choroby miały objawy psychotyczne, będzie je miało również w kolejnych nawrotach. Niezwykle ważnym zagadnieniem – ze względu na zachowania samobójcze – jest epizod depresji psychotycznej u kobiet w okresie połogu. Okazuje się, że samobójstwo to najczęstsza przyczyna śmierci kobiet w ciągu roku po urodzeniu dziecka; aż 70% pacjentek z przebytą psychozą poporodową odbiera sobie życie. Próbuje się to tłumaczyć gwałtownym spadkiem poziomu estrogenów i progesteronu, który może wpływać negatywnie na szlaki związane z regulacją nastroju. Leczenie depresji psychotycznej wiąże się z gorszą odpowiedzią na przyjmowane leki. Zgodnie z zaleceniami towarzystw naukowych farmakoterapia powinna obejmować stosowanie leku przeciwdepresyjnego w połączeniu z lekiem przeciwpsychotycznym, a ich wybór powinien być poprzedzony oceną stanu somatycznego, symptomów dominujących u danego pacjenta oraz możliwych interakcji z innymi lekami. W niektórych przypadkach klinicznych najskuteczniejszą formą leczenia są zabiegi elektrowstrząsowe.

Słowa kluczowe: depresja psychotyczna, depresja psychotyczna – leczenie, depresja agitowana, melancholia, depresja poporodowa
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zaburzenia depresyjne z ewolucyjnego punktu widzenia
Psychiatr Psychol Klin 2017, 17 (2), p. 120–128
DOI: 10.15557/PiPK.2017.0014
STRESZCZENIE

Epizod depresyjny stanowi częste zaburzenie zdrowia psychicznego. Jednak zgodnie z teoriami ewolucji cechy wpływające negatywnie na dostosowanie są usuwane z populacji przez selekcję naturalną, czego w przypadku epizodu depresyjnego się nie obserwuje. W celu wyjaśnienia tego paradoksu zaproponowano ewolucjonistyczne hipotezy depresji:

  • hipotezę immunologiczną (epizod depresyjny jako przedłużona reakcja na infekcję);
  • hipotezę przywiązania (objawy depresyjne przypominają zachowanie dziecka odłączonego od matki);
  • hipotezę pozycji społecznej (osobnikom o niskiej pozycji społecznej nie opłaca się konkurować z dominującymi);
  • hipotezę nawigacji społecznej (objawy depresyjne pełnią funkcję ruminacji – osoba depresyjna intensywnie myśli nad rozwiązaniem swoich problemów – oraz funkcję motywacji społecznej – są ukierunkowane na uzyskanie pomocy);
  • hipotezę motywacyjną (duża depresja jest nieadaptacyjna, ale lęk przed nią może chronić przed niebezpieczeństwem, podobnie jak ból ostrzega przed urazem).

Pewne sformułowania zawarte w powyższych hipotezach pozostają w sprzeczności ze współczesną syntezą ewolucyjną, m.in. opisują strategie ewolucyjnie niestabilne. Sytuacja ta prowokuje pytania: Jeśli objawy depresyjne stanowią część ludzkiej natury i zwiększają dostosowanie, to czy powinny być leczone? Która z przedstawionych hipotez jest poprawna? Po pierwsze, nawet gdy dana cecha jest naturalna i poprawia dostosowanie, nie musi polepszać stanu klinicznego ani dobrostanu pacjenta. Co więcej, to, że „coś jest”, nie oznacza, że „coś musi być”. W odpowiedzi na drugie pytanie proponuje się mechanizm preadaptacji, w którym dana adaptacja może ulec zmianie, by wypełniać nową funkcję. Objawy depresyjne mogły się pojawić jako część odpowiedzi na infekcję bądź odłączenie dziecka od matki i – w miarę rozwoju społecznego grup ludzkich – zaadaptować się do pełnienia innych funkcji.

Słowa kluczowe: zaburzenia depresyjne, ewolucja biologiczna, psychiatria ewolucyjna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Psychoterapia poznawczo-behawioralna a łysienie plackowate
Psychiatr Psychol Klin 2017, 17 (2), p. 129–136
DOI: 10.15557/PiPK.2017.0015
STRESZCZENIE

Łysienie plackowate (alopecia areata) jest chorobą o wieloczynnikowej etiologii, w której uwzględnia się czynniki genetyczne, hormonalne, autoimmunologiczne i psychiczne oraz zaburzenia w zakresie układu nerwowego. Schorzenie to zalicza się do grupy chorób dermatologicznych modyfikowanych przez czynniki psychologiczne. Doświadczenie kliniczne wskazuje, że stres i aspekty psychologiczne mają znaczący udział w wystąpieniu i/lub zaostrzeniu łysienia plackowatego. Leczenie farmakologiczne tej dermatozy nierzadko okazuje się nieskuteczne albo niewystarczające. Istotne jest zatem holistyczne podejście do choroby, obejmujące zarówno aspekt medyczny, jak i psychologiczny. W literaturze przedmiotu podaje się, że niektóre formy psychoterapeutyczne i farmakoterapia stosowane u pacjentów z łysieniem plackowatym poprawiają ich stan psychofizyczny, a w konsekwencji wpływają także na odrost włosów. Badania wskazują, że terapia poznawczo-behawioralna to istotne uzupełnienie dermatologicznego leczenia łysienia plackowatego, przyczyniające się do poprawy jakości życia pacjentów. Celem technik poznawczych i behawioralnych jest z jednej strony zmiana nieadaptacyjnych negatywnych przekonań (zarówno na temat samego siebie czy świata, jak i choroby), a z drugiej nabycie umiejętności radzenia sobie z negatywnymi stanami emocjonalnymi i trudnymi sytuacjami (np. z chorobą). W pracy zaprezentowano wyniki przeglądu literatury dotyczącej efektywności farmakoterapii stosowanej w łysieniu plackowatym oraz techniki terapii poznawczo-behawioralnej, które można wykorzystać w leczeniu tej dermatozy, z uwzględnieniem istotnych problemów charakterystycznych dla pacjentów z chorobami przewlekłymi.

Słowa kluczowe: łysienie plackowate, psychoterapia poznawczo-behawioralna, depresja, lęk
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Przegląd w pełni strukturalizowanych narzędzi do oceny zaburzeń psychicznych w populacji dzieci i młodzieży
Psychiatr Psychol Klin 2017, 17 (2), p. 137–141
DOI: 10.15557/PiPK.2017.0016
STRESZCZENIE

W pełni strukturalizowane kwestionariusze pozwalają na badanie większości zaburzeń psychicznych występujących w populacji pacjentów małoletnich. Badanie jest możliwe do wykonania w stosunkowo krótkim czasie oraz nie wymaga obecności specjalisty w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży. Ze względu na możliwość przeprowadzania wywiadów przez odpowiednio przeszkolonych ankieterów narzędzia te stosuje się głównie w badaniach obejmujących duże grupy. Niemniej jednak wywiady strukturalizowane są także coraz częściej używane w praktyce klinicznej. Artykuł stanowi przegląd aktualnie dostępnych kwestionariuszy w pełni strukturalizowanych przeznaczonych do badania dzieci i młodzieży; uwzględniają one większość zaburzeń psychicznych występujących w tej grupie wiekowej. Przedstawiono trzy kwestionariusze: Mały Międzynarodowy Kwestionariusz Neuropsychiatryczny dla Dzieci i Młodzieży, Diagnostic Interview Schedule for Children oraz Children’s Interview for Psychiatric Syndromes. Przegląd uwzględnia wykaz zaburzeń psychicznych wziętych pod uwagę w każdym kwestionariuszu, grupę wiekową, czas przeprowadzania badania i szkolenia ankieterów, pokrewne wersje kwestionariuszy i dostępność wersji językowych. Zestawienie kwestionariuszy ułatwia wstępne zapoznanie się z istniejącymi narzędziami. Do tej pory powstała polska wersja tylko jednego z nich – Małego Międzynarodowego Kwestionariusza dla Dzieci i Młodzieży. Pozostałych narzędzi nie przetłumaczono i nie przystosowano do warunków polskich, nie ma więc niestety możliwości ich użycia w codziennej praktyce naukowej i klinicznej w naszym kraju.

Słowa kluczowe: kwestionariusz, dzieci, młodzież
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Czy szpital psychiatryczny jest (nadal) instytucją totalną?
Psychiatr Psychol Klin 2017, 17 (2), p. 142–151
DOI: 10.15557/PiPK.2017.0017
STRESZCZENIE

Pół wieku temu Erving Goffman sformułował koncepcję szpitala psychiatrycznego jako instytucji totalnej. Zdaniem badacza w miejscu tym personel w pełni panuje nad pacjentem: jego czasem, życiem prywatnym, możliwością poruszania się. Szpital psychiatryczny to miejsce szczególne. Na jego terenie leczone są schorzenia, których objawów często nie potrafimy dostrzec i właściwie ocenić. Jest to również placówka unikalna pod kątem prawnym. Do oddziału psychiatrycznego – w pewnych okolicznościach – można przyjąć pacjenta bez jego zgody; można tam także zastosować przymus bezpośredni. W Polsce od 20 lat funkcjonuje ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, której zapisy stoją na straży praw człowieka chorego/zaburzonego psychicznie. Celem ustawy było wprowadzenie standardów broniących praw i wolności pacjenta oddziału psychiatrycznego. W dokumencie uwzględniono ponadto zasady stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób leczonych na oddziałach psychiatrycznych i pensjonariuszy domów pomocy społecznej, zasady przymusowego przyjęcia pacjenta do szpitala psychiatrycznego, zasady ochrony praw pacjenta szpitala psychiatrycznego (w tym kompetencje sądu opiekuńczego i Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego) oraz zasady dotyczące tajemnicy informacji związanych z pacjentem doświadczającym zaburzeń psychicznych. Warto rozważyć, czy pojawienie się podobnych dokumentów sprawia, że szpital psychiatryczny traci charakter totalny. Być może kluczowe są raczej elementy promujące konkretne formy relacji między personelem a pacjentem. Jakie zatem aspekty prawno-społeczne powinna uwzględniać odpowiedzialna polityka ochrony zdrowia psychicznego?

Słowa kluczowe: ochrona zdrowia psychicznego, polityka praw pacjenta, prawa człowieka, instytucje totalne, szpital psychiatryczny
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)