2005, Vol 5, No 2
Dysfunkcje poznawcze w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym
STRESZCZENIE

W zespole obsesyjno-kompulsyjnym stwierdza się liczne dysfunkcje poznawcze, głównie w zakresie uwagi, orientacji przestrzennej, koordynacji wzrokowo-ruchowej, inicjacji ruchu, pamięci (głównie przestrzennej), a także funkcji czołowych, takich jak pamięć operacyjna i funkcje wykonawcze, oraz aktywacji półkulowej. Deficyty te stanowią odzwierciedlenie anomalii w zakresie poszczególnych struktur mózgu oraz połączeń neuronalnych pomiędzy nimi, do których może dojść już we wczesnym okresie rozwoju mózgu, wskutek działania niekorzystnych czynników, takich jak zakażenie paciorkowcowe (PANDAS). Wyniki współczesnych badań neuroobrazowych wskazują, że za niektóre objawy psychopatologiczne i dysfunkcje poznawcze odpowiadają zaburzenia czynności kręgu neuronalnego łączącego orbitofrontalną część kory mózgowej oraz jądra podstawy mózgu. Badania neuropsychologiczne wskazują na różny stopień dysfunkcji poznawczych u poszczególnych chorych z zespołem obsesyjno-kompulsyjnym: u niektórych mają one niewielkie, a u innych znaczne nasilenie. Chociaż we wczesnych etapach choroby z reguły nie obserwuje się globalnego upośledzenia czynności poznawczych, w okresie tym najczęściej stwierdza się już deficyty wybiórcze. Wraz z czasem trwania choroby niektóre zaburzenia poznawcze mogą się nasilać. We wczesnej fazie choroby najsilniej wyrażone deficyty poznawcze występują u tych chorych, u których stwierdza się tzw. miękkie objawy neurologiczne, będące odzwierciedleniem nieprawidłowości strukturalnych i czynnościowych mózgu. Może to się wiązać z gorszymi rezultatami leczenia farmakologicznego i psychoterapeutycznego.

Słowa kluczowe: zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, dysfunkcje poznawcze, badania neuropsychologiczne, przebieg choroby, leczenie
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Dziecko maltretowane inaczej
STRESZCZENIE

Wstęp: Artykuł nie podejmuje zagadnień maltretowania fizycznego czy seksualnego, analizuje natomiast wpływ czynników, które pozornie nie powinny mieć wpływu na zachowanie dziecka. Badaniem objęto dzieci ze „zwykłych” rodzin, a często także z rodzin „idealnych”, u których stwierdza się zaburzenia zachowania lub zaburzenia zachowania i emocji. Analizie poddano nasilenia zaburzeń zachowania od takich czynników, jak: wymagania stawiane dziecku, pozycja dziecka w rodzinie, wykształcenie rodziców, wpływ rodziny wielopokoleniowej. Materiał i metoda: W badaniu uczestniczyło 91 rodzin, które zgłaszały się z dziećmi przejawiającymi zaburzenia zachowania lub zaburzenia zachowania i emocji, w wieku od trzech do osiemnastu lat, obu płci. Rozpoznanie stawiano na podstawie kryteriów ICD-10. Pacjenci nie wykazywali jakichkolwiek symptomów innej choroby psychicznej lub choroby somatycznej, które mogły mieć wpływ na zachowanie dziecka. Wyłączono także dzieci z domów dziecka, ze względu na brak zgody opiekuna prawnego, oraz dzieci, których rodzice nie wyrazili zgody na uczestnictwo w ankiecie. W badaniu posługiwano się własnym kwestionariuszem, utworzonym na podstawie typowo zadawanych pytań w trakcie badania psychiatrycznego. Wyniki: Dla wszystkich badanych cech uzyskano korelacje bliskie 0,5. Z uzyskanego materiału wynika, że mniejsze nasilenie zaburzeń zachowania i emocji stwierdza się u dzieci: obarczonych obowiązkami, dzieci najstarszych, wychowywanych w rodzinie wielopokoleniowej, w rodzinach o niższym statusie ekonomicznym. Natomiast większe nasilenie zachowań patologicznych obserwowane jest u dzieci: w rodzinach o wyższym statusie ekonomicznym, rodziców z wykształceniem średnim lub wyższym. Wnioski: Zachowanie dziecka kształtowane jest głównie przez środowisko. Obarczenie dziecka obowiązkami redukuje zachowania patologiczne, zaś stały nadzór przyczynia się do jego lepszego zachowania. Wyższy status społeczno-ekonomiczny rodziny jest czynnikiem wyższego ryzyka wystąpienia zaburzeń zachowania u dziecka. Wychowywanie dziecka jest bardzo trudną pracą, do której wszystkim brakuje profesjonalnego przygotowania. Nawet jeśli nie wiemy, jak postępować z dzieckiem w niektórych sytuacjach, zawsze starajmy się poświęcić mu czas. Sukces rodziców na polu zawodowym, okupiony bywa porażką na polu rodzinnym.

Słowa kluczowe: zaburzenia zachowania, rodzina dysfunkcjonalna, dziecko maltretowane, maltretowanie psychiczne, zaburzenia emocjonalne, dziecko zaniedbane
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Rola wybranych czynników oreksygenicznych: oreksyny A (OXA), oreksyny B (OXB), greliny (GRE) i anoreksygenicznych: leptyny (LEP) w kontroli homeostazy organizmu w warunkach fizjologii
STRESZCZENIE

Z homeostazą ustroju nierozłącznie związane jest pojęcie głodu i sytości. Neurofizjologia ośrodków mózgowych kontrolujących przyjmowanie pokarmu w zasadzie została ustalona, nadal jednak odkrywane są kolejne peptydy, które odgrywają znaczącą rolę zarówno w odżywianiu, jak i w zachowaniach związanych z jedzeniem. Aby poznać mechanizmy związane z głodem i sytością działające w zaburzeniach odżywiania, należy zrozumieć fizjologiczną rolę peptydów biorących udział w tej regulacji. Celem pracy jest przedstawienie roli peptydów oreksygenicznych: oreksyny A (OXA), oreksyny B (OXB), greliny (GRE) i peptydu anoreksygenicznego – leptyny (LEP) w przedmiocie ich budowy, lokalizacji i funkcji w ustroju, jak również mechanizmów molekularnego działania oraz prześledzenie procesu kontroli homeostazy w warunkach fizjologii. Dane przedstawione w niniejszej pracy obligują do wysunięcia wniosków, iż współdziałanie peptydów oreksygenicznych i anoreksygenicznych warunkuje homeostazę organizmu poprzez kontrolę głodu i sytości, a wydzielanie greliny i leptyny w ustroju odbywa się na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego.

Słowa kluczowe: homeostaza ustroju, peptydy oreksygeniczne, peptydy anoreksygeniczne, kontrola głodu i sytości, głód, sytość
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Steroidy anaboliczno-androgenne (anabolic-androgenic steroids, AAS) – społeczna androgenizacja: rozpowszechnienie używania, problemy zdrowotne
STRESZCZENIE

W pracy przedstawiono dane epidemiologiczne dotyczące używania i uzależnienia od steroidów anaboliczno-androgennych (ang. anabolic-androgenic steroids, AAS). Zwrócono uwagę na problem używania AAS nie tylko przez sportowców (doping), ale również przez młodzież i młodych dorosłych, w celu kształtowania masy mięśniowej i sylwetki ciała, czyli tzw. społeczną androgenizację. Stosowanie AAS przez młodzież i młodych dorosłych współwystępuje niejednokrotnie z używaniem innych substancji psychoaktywnych (SPA), np. amfetaminy, kokainy, halucynogenów. W przebiegu używania AAS występują: wysokie ryzyko różnych powikłań zdrowotnych, nasilone w przypadku używania innych SPA, oraz możliwość uzależnienia od tych substancji. Na zespół abstynencyjny AAS składa się szereg objawów występujących w różnej konfiguracji i nasileniu; przeważnie ma on charakter dwufazowy. W pierwszej fazie dominują objawy wynikające z zaburzeń układu adrenergicznego, podobne do objawów zespołu abstynencyjnego opiatowego. W fazie drugiej, zwykle w czasie tygodnia, rozwija się depresja posteroidowa z dążeniem do ponownego przyjęcia substancji AAS. W Polsce problem społecznej androgenizacji nie jest rozpoznany, nie ma też oceny rozpowszechnienia współwystępowania zaburzeń psychicznych, które mogą towarzyszyć używaniu AAS. W przebiegu stosowania tych substancji mogą występować zaburzenia afektywne, co stanowi problem również z tego względu, że wiąże się z istotnym ryzykiem podjęcia próby samobójczej. W pracy podkreślono, że doping AAS wśród sportowców kwalifikowanych jest kontrolowany przepisami sportowymi, a nawet karnymi, natomiast tzw. społeczna androgenizacja związana z przyjmowaniem AAS i różnych odżywek zawierających prekursory testosteronu i nandrolonu nie podlega, w naszym kraju, regulacji prawnej.

Słowa kluczowe: steroidy anaboliczno-androgenne, używanie, uzależnienie, społeczna androgenizacja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zaburzenia jedzenia jako spektrum zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego
STRESZCZENIE

W artykule przedstawiono związki między zaburzeniami jedzenia (jadłowstrętem psychicznym i bulimią psychiczną) a zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym. Omówiono na podstawie przeglądu piśmiennictwa współchorobowość oraz koncepcję spektrum zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, do którego niektórzy autorzy kwalifikują również zaburzenia odżywiania się. Przedstawiono cechy wspólne dla zaburzeń odżywiania i innych zaburzeń psychicznych zaliczanych do spektrum zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego. Należą do nich: zbliżony wiek wystąpienia pierwszych objawów, przewlekły przebieg, czasem podobne cechy osobowości, a także niektóre zaburzenia w zakresie neuroprzekaźników, podobne zmiany stwierdzane w badaniach neuroobrazowych, być może również uwarunkowania genetyczne, jak i pozytywna odpowiedź na leki psychotropowe, działające na przykąłd na układ serotoninergiczny.
Na podstawie wiedzy, którą dysponujemy aktualnie, nie można jednak z całą pewnością stwierdzić, że najważniejsza cecha, jaką jest wspólna patologia genetyczno-strukturalno-biochemiczna, wskazuje bez wątpliwości, że dane zaburzenia należą do jednego spektrum zaburzeń psychicznych. Problem pozostaje otwarty i oczekiwać można, że dopiero kolejne badania uwarunkowań biologicznych mogą go rozstrzygnąć.

Słowa kluczowe: spektrum zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego, zaburzenia jedzenia, związki biologiczne, związki psychologiczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Współwystępowanie zaburzeń osobowości i zaburzeń odżywiania – opis przypadku pacjentki z bulimią i osobowością nieprawidłową typu borderline
STRESZCZENIE

Opis przebiegu choroby u 21-letniej pacjentki z rozpoznaniem bulimia nervosa oraz osobowości nieprawidłowej typu borderline. Pacjentka po 2 latach trwania zaburzeń odżywiania sama zgłosiła się do ambulatoryjnej opieki psychiatrycznej.
Do poradni przyklinicznej zgłaszała się regularnie przez cztery kolejne miesiące, po czym przerwała leczenie psychiatryczne bez wcześniejszego powiadomienia.
W tym czasie podjęła też psychoterapię indywidualną, nie zaakceptowała natomiast propozycji spotkania rodzinnego. Mimo próśb lekarza prowadzącego, dwukrotnie nie zgłosiła się w umówionym terminie na badanie psychologiczne.
W ramach farmakoterapii włączono fluoksetynę, początkowo w dawce 20 mg/dobę, a następnie 40 mg/dobę. W czasie wizyt poradnianych kontrolowano masę ciała (BMI) oraz stężenia elektrolitów w surowicy krwi. Niewielką poprawę pacjentka deklarowała już po miesiącu kompleksowej terapii. Po czterech miesiącach leczenia obserwowano dalszą poprawę samopoczucia i funkcjonowania. Chora miała lepszy i stabilniejszy nastrój, apetyt uległ zmniejszeniu, spadła częstość napadów objadania się i wymiotów. Dziewczyna lepiej wywiązywała się z dotychczasowej pracy, a także postanowiła powrócić na studia.

Słowa kluczowe: bulimia nervosa, osobowość typu borderline, napady objadania się, zachowania kompensacyjne, BMI
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)