2006, Vol 6, No 4
Wpływ leków przeciwpsychotycznych na powstawanie otyłości i zaburzeń metabolicznych u chorych na schizofrenię
STRESZCZENIE

Z wielu badań wynika, że chorzy na schizofrenię stanowią populację obarczoną liczniejszymi zaburzeniami somatycznymi i wyższą śmiertelnością niż populacja ogólna. Ciągle nie wiadomo jednak, jaką rolę w powstaniu niektórych z tych zaburzeń (np. otyłości brzusznej, cukrzycy i jej konsekwencji, chorób układu krążenia, zespołu metabolicznego) odgrywają sam proces chorobowy, styl życia tych chorych, ich dieta, nawyki, a jakie znaczenie mają stosowane u nich leki przeciwpsychotyczne w postaci klasycznych neuroleptyków i leków przeciwpsychotycznych II generacji. Wyniki przeprowadzonych badań pokazują, że leki te wpływają w różny sposób na przyrosty masy ciała, wystąpienie zaburzeń gospodarki węglowodanowej oraz lipidowej czy nawet zespołu metabolicznego (poprzez uruchomienie rozmaitych mechanizmów biologicznych). W analizie mechanizmów przyrostu masy ciała związanych z leczeniem przeciwpsychotycznym zakłada się występowanie: wzrostu łaknienia, zaburzeń podstawowej przemiany materii, obniżenia aktywności fizycznej, zmian w zakresie stężeń neuroprzekaźników oraz neuropeptydów. Jednocześnie wykazano, że występujące u niektórych pacjentów obniżenie masy ciała w okresie przed włączeniem leczenia również może mieć wpływ na powstanie otyłości. Udział poszczególnych czynników lub ich kombinacji może być różny u poszczególnych pacjentów. Wyjaśnienie różnic pomiędzy lekami przeciwpsychotycznymi pod względem wpływu na przyrost masy ciała leczonych pacjentów wiąże się częściowo z różnym ich antyhistaminowym (poprzez wpływ na receptor H1) czy cholinolitycznym działaniem, antagonistycznym działaniem na receptor serotoninowy 5HT2C oraz na stężenia określonych regulatorów łaknienia (np. leptyny, greliny, oreksyny), a także na pojawienie się zaburzeń w zakresie osi podwzgórze – przysadka – gonady czy sekrecję prolaktyny.

Słowa kluczowe: schizofrenia, leki przeciwpsychotyczne, otyłość, przyrost masy ciała, zaburzenia metaboliczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zastosowanie terapii elektrycznej u dzieci i młodzieży. Przegląd piśmiennictwa i opis efektów elektroterapii u 5 młodocianych z rozpoznaniem schizofrenii opornej na leki przeciwpsychotyczne
STRESZCZENIE

Elektrowstrząsy są metodą o dowiedzionej skuteczności i bezpieczeństwie, nadal budzącą wiele emocji zarówno w środowisku medycznym, jak i wśród ogółu społeczeństwa. Ważne wydaje się kontynuowanie badań dotyczących tej metody leczniczej i udostępnianie znanej już wiedzy. W ostatnich latach leczenie za pomocą elektrowstrząsów ugruntowało swoją pozycję głównie w zaburzeniach nastroju i schizofrenii oraz w zespole katatonicznym u osób dorosłych. Elektroterapię u dzieci i młodzieży stosuje się jako terapię ostatniej szansy, jednak wciąż brakuje randomizowanych badań na ten temat. Leczenie jest prowadzone analogicznie do leczenia osób dorosłych, opiera się także na opisach pojedynczych przypadków. Nadal nie do końca poznany jest mechanizm skuteczności elektrowstrząsów oraz jego ewentualne odrębności w trakcie dojrzewania ośrodkowego układu nerwowego. Wiadomo, że w czasie zabiegu dochodzi do wyrzutu wielu neuroprzekaźników, ostatnio donosi się również o jego wpływie na neuroplastyczność mózgu. Celem pracy było zaprezentowanie przeglądu badań na temat zastosowania elektrowstrząsów u adolescentów i dzieci. Autorzy zwrócili uwagę na wskazania, skuteczność i bezpieczeństwo terapii elektrycznej. Przytoczyli także nieliczne dostępne badania dotyczące zastosowania elektroterapii w wieku przedpokwitaniowym. Mimo braku uregulowań taka terapia jest niekiedy stosowana jako leczenie ostatniej szansy. W drugiej części pracy autorzy przeanalizowali wskazania, skuteczność i objawy niepożądane elektrowstrząsów u 5 młodocianych leczonych w Klinice Zaburzeń Afektywnych, Psychotycznych i Psychiatrii Młodzieżowej w ostatnich latach. Potwierdzono bezpieczeństwo tego rodzaju leczenia i jego częściową skuteczność w schizofrenii lekoopornej.

Słowa kluczowe: elektrowstrząsy, schizofrenia lekooporna, adolescencja, wskazania, skuteczność, bezpieczeństwo
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Wpływ klasycznych neuroleptyków oraz leków przeciwpsychotycznych II generacji na pamięć operacyjną chorych na schizofrenię
STRESZCZENIE

W literaturze istnieje wiele doniesień akcentujących przewagę leków przeciwpsychotycznych II generacji nad klasycznymi neuroleptykami w oddziaływaniu na procesy poznawcze u pacjentów ze schizofrenią. Jednak w ostatnich latach potwierdzono korzystny wpływ na pamięć operacyjną niewielkich dawek klasycznych neuroleptyków. Grzbietowo-boczna kora przedczołowa odpowiada za sprawne funkcjonowanie pamięci operacyjnej – procesu kluczowego w funkcjonowaniu poznawczym człowieka. Pamięć operacyjna odpowiada za włączanie napływających danych do aktualnie przetwarzanych, zapewnia elastyczność myślenia, a jej sprawne funkcjonowanie odzwierciedla się w funkcjonowaniu szkolnym i zawodowym pacjentów. Cel: Porównanie wpływu klasycznych neuroleptyków i leków przeciwpsychotycznych II generacji na pamięć operacyjną u leczonych ambulatoryjnie chorych na schizofrenię. Drugim celem była ocena korelacji wyników TMT B z rezultatami wskaźników WCST. Materiał: W badaniu wzięło udział 62 pacjentów leczonych ambulatoryjnie (niektórzy z nich byli właśnie wypisywani ze szpitala po osiągnięciu poprawy klinicznej) z powodu schizofrenii, którą rozpoznawano zgodnie z kryteriami ICD-10. Pacjenci zostali zakwalifikowani do dwóch 31-osobowych grup. Uczestników dobrano zgodnie z zasadą parowania pod względem wieku, płci, miejsca zamieszkania oraz poziomu wykształcenia. Jedna grupa pacjentów była leczona klasycznymi neuroleptykami, a druga lekami przeciwpsychotycznymi II generacji. Metody: WCST oraz TMT A i B. Oceniono korelację między rezultatami wersji B TMT a każdym z 7 wskaźników WCST. Wyniki: Pomiędzy grupami nie odnotowano istotnej statystycznie różnicy w wartościach wskaźników WCST. Obie grupy nie różniły się także znacząco pod względem uzyskanych wyników w TMT dla wersji A i B. Odnotowano słabą ujemną korelację między wskaźnikiem WCST Uczenie się Uczenia a wersją B Testu Łączenia Punktów. Wnioski: Między chorymi leczonymi klasycznymi neuroleptykami i lekami przeciwpsychotycznymi II generacji nie stwierdzono różnic w zakresie sprawności pamięci operacyjnej.

Słowa kluczowe: schizofrenia, pamięć operacyjna, klasyczne neuroleptyki, leki przeciwpsychotyczne II generacji, TMT B, WCST
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Matczyna reprezentacja dziecka – modele teoretyczne i ich znaczenie dla praktyki klinicznej
STRESZCZENIE

Współczesny nurt badań nad genezą zaburzeń występujących u dzieci wskazuje na znaczenie relacji dziecka z matką. Od urodzenia dziecka jakość tej relacji determinuje rozwój dziecka, a zaburzenia występujące u dziecka wiązane są z nieprawidłowościami występującymi między matką a dzieckiem. Przedmiotem tej pracy jest jeden z elementów relacji – matczyna reprezentacja dziecka. Definiowana jest jako wewnętrzny obraz dziecka, zawierający przekonania o potrzebach, preferencjach, osobowości dziecka oraz ocenę spostrzeganych jego cech, zachowań, emocjonalny stosunek do dziecka. Obok tych elementów, które dotyczą dziecka jako osoby, matczyna reprezentacja dziecka zawiera także reprezentację siebie matki, ojca dziecka, jej własnej matki oraz innych osób znaczących. Opisano cztery modele reprezentacji, z których każdy przedstawia inny jej aspekt. Pierwszy z nich – model ontogenetyczny opisuje genezę matczynej reprezentacji dziecka, drugi – model rozbieżności zwraca uwagę na różnice występujące w reprezentacji dziecka u różnych osób mających z nim kontakt. Kolejny – model dominującego tematu pokazuje związek historii życia matki z reprezentacją jej dziecka, wreszcie ostatni – model spójności koncentruje się na formalnych cechach reprezentacji własnej matki u matki dziecka. W pracy przedstawiam modele reprezentacji oraz ich implikacje dla praktyki klinicznej.

Słowa kluczowe: matczyna reprezentacja dziecka, modele reprezentacji, model ontogenetyczny, model rozbieżności, model dominującego tematu, model spójności
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Matczyna reprezentacja dziecka – jej znaczenie dla relacji z dzieckiem
STRESZCZENIE

Współczesny nurt badań nad genezą zaburzeń występujących u dzieci wskazuje na znaczenie relacji dziecka z matką. Przedmiotem tej pracy jest jeden z jej elementów – matczyna reprezentacja dziecka. Pojęcie to wywodzi się z prac Johna Bowlby’ego, który opisywał znaczenie Wewnętrznych Modeli Roboczych dla relacji z dzieckiem i jego rozwoju. Matczyną reprezentację dziecka można określić jako zbiór świadomych i nieuświadamianych sądów, uczuć, fantazji definiujących, kim dziecko jest dla matki. Matczyne reprezentacje dziecka posiadają pewne cechy wspólne, choć pozostają dla każdej matki i dziecka niezwykle indywidualne, bowiem na ich tworzenie, charakter, jakość rzutują całe życie matki i osób z jej otoczenia oraz samo dziecko. Aspekt treściowy reprezentacji zawiera zarówno cechy dziecka, jak i wyobrażenia matki dotyczące macierzyństwa, jej jako matki, ojca dziecka, obraz własnej matki oraz innych ważnych osób z życia matki, z którymi doświadczenia modyfikują jej zachowanie w stosunku do dziecka. Reprezentacja dziecka odgrywa ogromną rolę szczególnie w pierwszym okresie życia dziecka, gdy sygnały płynące od niego są niejednoznaczne. Stanowi „przewodnik” umożliwiający matce rozumienie dziecka, jego stanów i potrzeb i wyznacza zachowanie matki w stosunku do niego. Drogą tą dziecko dowiaduje się, jakie jest i jakim matka chciałaby je widzieć. Matka – często nieświadomie – wzmacnia pewne zachowania dziecka, wpływając tym samym na rozwój jego tożsamości.

Słowa kluczowe: matczyna reprezentacja dziecka, treść reprezentacji, Wewnętrzne Modele Robocze, reprezentacja siebie jako matki, reprezentacja własnej matki, projekcje matki na dziecko
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Traumatyczne doświadczenia w dzieciństwie jako czynniki ryzyka zaburzeń psychicznych wieku rozwojowego i dorosłości
STRESZCZENIE

Traumatyczne doświadczenia w dzieciństwie są czynnikiem ryzyka wielu zaburzeń psychicznych wieku rozwojowego. Skutki traumatycznych zdarzeń trwają do wieku dorosłego, sprzyjając ujawnieniu się objawów chorób psychicznych. U pacjentów psychiatrycznych znacząco częściej notuje się w wywiadzie takie wydarzenia w dzieciństwie, jak wykorzystywanie seksualne, nadużycia emocjonalne i przemoc fizyczna. Traumatyczne doświadczenia odgrywają szczególną rolę w patogenezie schizofrenii, co podkreśla się w traumagenicznej teorii tej choroby. W depresji bardzo istotne są niekorzystne wydarzenia związane z ważnymi utratami. Jedną z najważniejszych utrat w dzieciństwie stanowi strata matki. U dzieci źródłem traumatycznych przeżyć są często dysfunkcyjna rodzina i zaburzenia psychiczne rodziców. Zagrażające wydarzenia w rodzinie sprzyjają nieprawidłowemu kształtowaniu się osobowości, najczęściej w kierunku typu osobowości granicznej lub dyssocjalnej. Katastroficzne wydarzania w dzieciństwie stanowią czynnik ryzyka zaburzeń lękowych. Mogą one wystąpić wiele lat przed lub być bezpośrednim mechanizmem spustowym objawów lękowych u dzieci. Stres związany z negatywnymi przeżyciami hamująco wpływa na rozwój intelektualny dzieci, przyczyniając się do obniżenia funkcji werbalnych i trudności w nauce. Traumatyczne przeżycia są przyczyną zaburzeń emocjonalnych u dzieci, takich jak moczenie nocne, zanieczyszczanie się czy mutyzm selektywny. W wyniku doznanych urazów w dzieciństwie obserwuje się zmiany strukturalne mózgu. U dzieci doświadczających przemocy stwierdzono zmiany w układzie limbicznym – w hipokampie, jądrach migdałowatych, w okolicach przegrody. Zmiany strukturalne mózgu powstałe pod wpływem traumatycznych przeżyć uwrażliwiają na stres w późniejszym okresie życia, narażając na ujawnienie się zaburzeń psychicznych w wieku dorosłym.

Słowa kluczowe: traumatyczne wydarzenia, dzieciństwo, wczesnodziecięcy stres, zaburzenia psychiczne, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, uraz w dzieciństwie, przemoc, wykorzystywanie seksualne, pacjenci psychiatryczni
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)