2015, Vol 15, No 3
Najczęstsze problemy psychiczne wśród osób w podeszłym wieku w opinii studentów uczelni medycznych w Polsce, na Białorusi i w Grecji
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (3), p. 109–114
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0016
STRESZCZENIE

Cel: Celem pracy było poznanie opinii respondentów na temat najczęstszych problemów psychicznych i psychologicznych wśród osób powyżej 60. roku życia. Materiał i metoda: Badanie zostało przeprowadzone w okresie od stycznia 2013 do listopada 2014 roku w trzech badanych grupach: wśród polskich, białoruskich i greckich studentów. W sumie 600 (200 w każdej grupie) respondentów zostało zbadanych za pomocą kwestionariusza stworzonego przez autorów. W badanych grupach dominowały kobiety. Trzy czwarte badanej populacji składało się z osób w wieku 21–25 lat. Analiza poziomu wykształcenia respondentów wykazała, że prawie 60% respondentów studiowało pielęgniarstwo, 30% – fizjoterapię, a 10% – inne kierunki studiów. Wyniki: Ponad połowa respondentów (50,8%) obawia się starości. Zdecydowana większość uczniów w każdej grupie (łącznie 88,3%) stwierdziła, że sytuacja starszych ludzi jest lepsza, gdy nie są samotni, mają dzieci i rodzinę. Samotność (61,5%), poczucie bezradności (52,7%) i depresja (50,8%) są najczęściej wskazywanymi przez respondentów problemami psychicznymi osób starszych. Wnioski: Istnieje potrzeba edukowania młodszych pokoleń na temat problemów związanych z procesem starzenia się i starością, w tym problemów związanych ze zdrowiem psychicznym. Wyniki badania wykazały znaczne różnice w postrzeganiu problemów zdrowia psychicznego występujących wśród osób starszych, w zależności od kraju pochodzenia respondentów. Istnieje potrzeba zmiany funkcjonowania systemu opieki nad osobami starszymi i dostrzeżenia rodziny jako instytucji, która może zapewnić opiekę osobom starszym.

Słowa kluczowe: starość, zdrowie psychiczne, studenci
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Psychologiczne aspekty codziennego funkcjonowania pacjentów z żylakami – ocena przed- i pooperacyjna z zastosowaniem narzędzia VEINES Qol/Sym
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (3), p. 115–121
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0017
STRESZCZENIE

Psychologiczne funkcjonowanie pacjentów we wczesnych stadiach niewydolności żylnej nie było jak dotąd częstym przedmiotem badań, pomimo faktu, że doświadczają oni licznych ograniczeń codziennego funkcjonowania oraz dystresu psychologicznego. Żylaki są najczęstszą formą niewydolności żylnej, zmaga się z nimi nawet 50% populacji zachodniej. Opracowanie dotyczy funkcjonowania pacjentów przed i po zabiegu operacyjnego leczenia żylaków kończyn dolnych. Operację przeprowadzono w trybie ambulatoryjnym, a w badaniu uwzględniono takie zmienne psychologiczne, jak akceptacja choroby, lęk – stan, lęk – cecha, dobrostan (rozumiany jako konstrukt osobowościowy). Po raz pierwszy zestawiono takie zmienne z nowym narzędziem mierzenia jakości życia w chorobach żylnych (VEINES Qol/Sym), nie było też dotychczas danych na temat zastosowania tego narzędzia w grupie pacjentów poddawanych operacyjnemu leczeniu żylaków. Uzyskane wyniki są obiecujące – szczególnie ciekawych wniosków dostarcza zestawienie zmiennych lęku, akceptacji choroby i dobrostanu ze specyficzną miarą jakości życia. Wykazano, że istnieje potrzeba monitorowania zmiennych psychologicznych w grupie osób we wczesnym stadium niewydolności żylnej. Zrozumienie specyfiki problemów żylnych wymaga dalszych badań z udziałem następnych grup pacjentów z tymi problemami.

Słowa kluczowe: żylaki, jakość życia, lęk, dobrostan, akceptacja choroby
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Depresja i myśli samobójcze u pacjentów z rakiem płuc oczekujących na zabieg chirurgiczny
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (3), p. 122–125
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0018
STRESZCZENIE

Celem badań było określenie częstości występowania oraz stopnia nasilenia myśli samobójczych, a także stopnia występowania i nasilenia depresji w grupie osób z rozpoznanym rakiem płuc. Ponadto autorzy analizowali, czy stopień nasilenia myśli samobójczych oraz depresji zależy od stopnia nasilenia bólu, jak również stanu ogólnego funkcjonowania pacjentów. Materiał i metody: W badaniu wzięły udział 62 osoby, pacjenci ze zdiagnozowaną chorobą nowotworową płuc przebywający na Oddziale Torakochirurgii w Klinice Klatki Piersiowej w Lublinie, Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr 4 w Lublinie. Wśród nich było 21 kobiet (34%) oraz 41 mężczyzn (66%). Trzydzieści pięć (56%) osób pochodziło ze wsi, pozostałe 27 (44%) z miasta. Średnia wieku wynosiła 59 lat (odchylenie standardowe 12,6). Do zbadania stopnia nasilenia depresji i występowania myśli samobójczych posłużono się Inwentarzem Depresji Becka. Dodatkowo wykorzystano Numeryczną Skalą Nasilenia Bólu oraz Skalę Karnofsky’ego do oceny stanu ogólnego funkcjonowania badanych osób. W celu określenia zmiennych socjodemograficznych posłużono się ankietą autorską. Wyniki: Myśli samobójcze wystąpiły u 6,45% badanych, wyłącznie u mężczyzn. Analiza statystyczna wykazała, że grupa osób z depresją otrzymała istotnie mniej punktów w skali mierzącej ogólne funkcjonowanie (Skala Karnofsky’ego). Wystąpiła negatywna zależność między nasileniem depresji a ogólnym funkcjonowaniem pacjentów. Depresję rozpoznano u 32,25% badanych, z czego u 25,8% miała ona charakter łagodny, u 6,45% umiarkowany, a 4,83% ciężki. Depresja występowała u 36,58% mężczyzn i u 23,8% kobiet. Nie zaobserwowano zależności między nasileniem depresji a nasileniem odczuwanego bólu. Wnioski: Nasilenie depresji zwiększa się wraz ze spadkiem ogólnego funkcjonowania fizycznego i nie jest powiązane z nasileniem dolegliwości bólowych.

Słowa kluczowe: rak płuc, myśli samobójcze, zaburzenia depresyjne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Analiza rodzinnych czynników ryzyka występowania prób samobójczych w grupie dziewcząt w wieku 12–16 lat. Badania pilotażowe
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (3), p. 126–130
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0019
STRESZCZENIE

Cel: Analiza rodzinnych czynników ryzyka występowania prób samobójczych i samouszkodzeń u dziewcząt w wieku 12–16 lat. Materiał i metoda: Grupa badana obejmowała 34 dziewczęta w wieku 12–16 lat hospitalizowane w Klinice Pediatrii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z powodu próby samobójczej. Pięćdziesiąt pięć procent badanych pochodziło z rodzin pełnych, 20% wychowywała matka, a u 20% rodzice byli po rozwodzie. Najwięcej dziewcząt hospitalizowano z powodu przedawkowania leków (76%), 8% z powodu przedawkowania leków oraz podcięcia żył, a 5% z powodu przedawkowania leków i alkoholu. Badanym przedstawiono ankietę autorską, metryczkową oraz przeprowadzono z nimi wywiad ukierunkowany. Wyniki: Stwierdzono dodatnią zależność między liczbą samookaleczeń a liczbą prób samobójczych. Wykazano, że najwięcej prób samobójczych wystąpiło w grupie dziewcząt, których rodzice byli po rozwodzie. Nie odnotowano takiej zależności w odniesieniu do samookaleczeń. Zaobserwowano dodatnią korelację między poczuciem osamotnienia a liczbą samookaleczeń i prób samobójczych. Wraz ze wzrostem awantur domowych wzrastała liczba samookaleczeń. Poczucie odrzucenia ze strony rodziny wpływało dodatnio na liczbę prób samobójczych. Wnioski: Dziewczęta w wieku dorastania z tendencją do zachowań samobójczych są jednocześnie podatne na zachowania autodestrukcyjne. Relacje rodziców wpływają na ich funkcjonowanie – ryzyko wystąpienia prób samobójczych jest wyższe w grupie dziewcząt, których rodzice są po rozwodzie. Ryzyko prób samobójczych oraz samookaleczeń zwiększa się wraz z poczuciem osamotnienia dziewcząt.

Słowa kluczowe: próby samobójcze, zachowania ryzykowne, adolescencja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Realizacja „Programu zapobiegania zaburzeniom depresyjnym dla dzieci i młodzieży” w województwie łódzkim
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (3), p. 131–136
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0020
STRESZCZENIE

Zaburzenia depresyjne stanowią istotny czynnik ryzyka zachowań samobójczych wśród nastolatków. Wykazano, że u młodocianych pacjentów po próbach samobójczych z rozpoznaną depresją występują określone czynniki ryzyka, w tym trudności szkolne i w relacjach z rówieśnikami. W programach prewencji samobójstw podkreśla się potrzebę wczesnego wykrywania zaburzeń depresyjnych i szybkiego wdrażania odpowiednich strategii terapeutycznych. Prezentowany w artykule „Program zapobiegania zaburzeniom depresyjnym dla dzieci i młodzieży” został opracowany w Departamencie Polityki Zdrowotnej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego. Realizowany jest corocznie od 2010 roku przez podmioty wyłaniane w otwartych konkursach ofert. Główne cele Programu to zmniejszenie częstości występowania pełnoobjawowej depresji przez zidentyfikowanie u badanych dzieci czynników predysponujących do jej wystąpienia oraz redukcja tych czynników za sprawą zastosowanej interwencji, czyli uczestnictwa w zajęciach warsztatowych. Za cele szczegółowe autorzy uznali m.in. nabycie pożądanych umiejętności społecznych, nazywania i wyrażania odczuwanych emocji, poznanie technik radzenia sobie ze stresem, poprawę samooceny, a także podniesienie stanu wiedzy dzieci i ich rodzin na temat depresji, metod jej profilaktyki i leczenia, co może być szczególnie przydatne w przypadku pojawienia się lub nawrotu choroby. Analiza efektywności Programu obejmowała lata 2010–2013. Każdego roku Programem obejmowano ponad 0,5% populacji województwa łódzkiego w wieku 11–16 lat, łącznie w ciągu czterech lat przebadano ponad 2% populacji w tej grupie wiekowej. Do warsztatów terapeutycznych zakwalifikowano niemal co drugiego ucznia z ryzykiem depresji (20% nastolatków przebadanych w pierwszym etapie programu), u co piątego dziecka stwierdzono konieczność dalszej diagnostyki bądź terapii w poradni zdrowia psychicznego. Porównanie nasilenia objawów depresyjnych, mierzonego za pomocą Krakowskiego Inwentarza Objawowego, u osób z grupy ryzyka (7.–10. sten) przed cyklem warsztatów i po jego zakończeniu wykazało redukcję u blisko co drugiego uczestnika. W ankietach ewaluacyjnych ponad 70% nastolatków potwierdzało zdobycie nowej wiedzy.

Słowa kluczowe: zaburzenia depresyjne, profilaktyka, populacja dzieci i młodzieży, zajęcia warsztatowe, ewaluacja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Czynniki kliniczne wpływające na zachowania samobójcze w wybranych zaburzeniach psychicznych
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (3), p. 137–140
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0021
STRESZCZENIE

Zachowania samobójcze mające związek z występującymi zaburzeniami psychicznymi są od wielu lat przedmiotem badań naukowych. Samobójstwa stanowią poważny problem społeczny oraz medyczny. Światowa Organizacja Zdrowia ocenia, że w grupie wiekowej 15–44 lata jest to trzecia najczęstsza przyczyna zgonów. Samobójstwo to proces złożony, na który ma wpływ wiele czynników, zarówno powiązanych ze sobą, jak i niemających bezpośredniego związku. W pracy omówiono jedynie czynniki kliniczne, jakie mogą wystąpić w niektórych zaburzeniach psychicznych, najczęściej identyfikowanych z zachowaniami samobójczymi. Wśród zaburzeń psychicznych powodujących wysokie ryzyko suicydalne wymienia się depresję, zaburzenia osobowości, uzależnienie od alkoholu i schizofrenię paranoidalną. Poszukiwanie czynników sprzyjających decyzjom samobójczym u pacjentów z tymi schorzeniami jest niezwykle ważne. Badania i obserwacje osób zagrożonych samobójstwem wskazują na pewne powtarzające się u nich charakterystyczne objawy oraz zachowania, niezależnie od rozpoznawanego zaburzenia psychicznego. W świetle przeprowadzonych badań uważa się, że istotny wpływ na wystąpienie zachowań samobójczych u osób z wymienionymi zaburzeniami psychicznymi mają następujące czynniki: próby samobójcze w wywiadzie, impulsywność i agresja, uporczywa bezsenność, przewlekłe stany depresyjne i subdepresyjne, objawy psychotyczne (urojenia prześladowcze i/lub depresyjne, omamy imperatywne). Można znacznie ograniczyć ryzyko samobójstwa poprzez umiejętne postępowanie diagnostyczne oraz właściwą ocenę czynników klinicznych.

Słowa kluczowe: czynniki kliniczne, samobójstwo, zaburzenia psychiczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Pregabalina w terapii zaburzeń lękowych
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (3), p. 141–147
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0022
STRESZCZENIE

Zaburzenia lękowe to jedne z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych. Dotychczas stosowane metody leczenia nie są wystarczająco skuteczne, dlatego podejmuje się kolejne próby. Pregabalina uchodzi za lek obiecujący pod tym względem: w badaniach klinicznych wykazano, że jest co najmniej równie skuteczna w terapii zespołu lęku uogólnionego jak leki przeciwdepresyjne o działaniu serotoninergicznym. Przeprowadzono także badanie oceniające jej skuteczność w leczeniu zespołu lęku społecznego (wykorzystano metodę podwójnie ślepej próby, działanie leku porównywano z placebo) – wyniki wskazują na skuteczność pregabaliny. Opublikowano również serię opisów kazuistycznych na temat wykorzystania pregabaliny w terapii lekoopornego zespołu obsesyjno-kompulsyjnego. Również w tym przypadku lek okazał się skuteczny. W badaniach dotyczących zaburzeń lękowych skuteczność pregabaliny była porównywalna do skuteczności benzodiazepin, choć takie porównanie nie jest w pełni uzasadnione – benzodiazepin nie można stosować w długotrwałych kuracjach, a skuteczność pregabaliny rośnie z upływem czasu. Pregabalina to lek bezpieczny i dobrze tolerowany, zgodnie ze wskazówkami World Federation of Societies of Biological Psychiatry stosowany jako lek pierwszego rzutu w terapii zespołu lęku uogólnionego. Pewne obawy może budzić ewentualne działanie uzależniające pregabaliny, o którym ostatnio coraz więcej się pisze. W artykule zostaną omówione dane dotyczące skuteczności, bezpieczeństwa i tolerancji tego leku w terapii zaburzeń lękowych.

Słowa kluczowe: zaburzenia lękowe, zespół lęku uogólnionego, pregabalina
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Gdy wycofanie społeczne przybiera postać skrajną: zjawisko „hikikomori” we Włoszech
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (3), p. 148–151
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0023
STRESZCZENIE

Zespół hikikomori, czyli zespół skrajnego wycofania społecznego, polega na rezygnacji z udziału w życiu społecznym łącznie z odmową uczęszczania do szkoły lub pracy, a życie osoby nim dotkniętej ogranicza się do przebywania we własnym domu. W Japonii przypadki „hikikomori”, nazywanych również „domowymi pustelnikami” (chory przebywa jedynie we własnym domu lub nawet tylko we własnym pokoju), po raz pierwszy zidentyfikowano i opisano w późnych latach 70. XX wieku. Obecnie w krajach zachodnich, takich jak USA, Francja, Wielka Brytania, Hiszpania i Włochy, obserwuje się rosnącą liczbę pacjentów „hikikomori” w okresie dojrzewania oraz młodych dorosłych trafiających do psychologów klinicznych. W minionych kilku latach do naszej Poradni Zdrowia Psychicznego Wieku Dziecięcego i Wieku Dojrzewania w Arezzo (Unità Funzionale Salute Mentale Infanzia Adolescenza, UFSMIA) skierowano pewną liczbę młodych pacjentów wykazujących znaczące podobieństwo do japońskich „hikikomori”, jak również nastoletnich pacjentów we wczesnej fazie wieku dojrzewania „zmierzających w kierunku wycofania społecznego”. Objawy zespołu, z którym mamy do czynienia, w dużej mierze pokrywają się z opisem japońskim, z uwzględnieniem pewnych różnic uwarunkowanych włoskim kontekstem kulturowym. W leczeniu wspomnianych przypadków zastosowanie jednego konkretnego podejścia klinicznego, takiego jak np. psychoterapia indywidualna lub psychoterapia rodzinna, nie przyniosło oczekiwanych efektów. Poprzez połączenie różnych sposobów postępowania w przypadku poszczególnych pacjentów możliwe wydaje się stworzenie sieci pomocy stymulującej zasoby własne pacjenta oraz jego rodziny. Wyniki badań wskazują na potrzebę poszerzenia wiedzy klinicznej dotyczącej tego zespołu wycofania społecznego, jak również stworzenia nowych protokołów terapeutycznych pomocnych w stosowanych w przyszłości programach psychologicznych i terapeutycznych.

Słowa kluczowe: hikikomori, skrajne wycofanie społeczne, zdrowie psychiczne w wieku dojrzewania, psychoterapia
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)