2020, Vol 20, No 1
Zaburzenia pragmatyki języka w grupach pacjentów chorujących na schizofrenię i depresję – badania wstępne
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 3–12
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0001
STRESZCZENIE

Wstęp: Badania nie wyjaśniają, czy zaburzenia pragmatycznych umiejętnościach językowych są specyficzne dla schizofrenii, czy są związane z zaburzeniami psychicznymi, na przykład zaburzeniami nastroju. Celem badania było stwierdzenie, czy takie deficyty mogą być specyficzne dla schizofrenii i czy są związane z objawami psychopatologicznymi. Metoda: Do badania włączono 82 uczestników: 41 ze schizofrenią i 41 z depresją. Pragmatyczne zdolności językowe oceniano za pomocą polskiej wersji Baterii Testów do Badania Funkcji Językowych i Komunikacyjnych Prawej Półkuli Mózgu, natomiast objawy schizofrenii i depresji mierzono Skalą Oceny Objawów Pozytywnych i Negatywnych oraz Skalą Oceny Depresji Hamiltona. Wyniki: Pacjenci ze schizofrenią i depresją mieli różny sposób rozumienia informacji ukrytych w tekście, rozumienia humoru, przetwarzania metafor oraz rozumienia prozodii i dyskursu. Pacjenci ze schizofrenią osiągali znacznie niższe wyniki we wszystkich mierzonych umiejętnościach, z wyjątkiem zrozumienia prozodii emocjonalnej, w której osiągnęli wyższe wyniki. Stwierdzono korelację między depresją a niektórymi pragmatycznymi zdolnościami językowymi. Wnioski: Wyniki tego wstępnego badania sugerują, że pragmatyczne zdolności językowe mogą być poważniej zaburzone u pacjentów ze schizofrenią niż z depresją. Wskazują również, że pragmatyczne dysfunkcje językowe mogą być niezależne od objawów schizofrenii i mogą stanowić cechę tej choroby. Dalsze badania nad pragmatycznymi zdolnościami językowymi u osób z różnymi zaburzeniami psychicznymi mogą pomóc w rozpoznaniu dysfunkcji charakterystycznych dla schizofrenii, a także umożliwić lepsze zrozumienie zaburzeń pragmatyki języka u pacjentów psychiatrycznych jako grupy.

Słowa kluczowe: schizofrenia, depresja, aspekty pragmatyczne języka, zdolności językowe i komunikacyjne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Trafność czynnikowa, równoważność pomiaru i trafność kryterialna Szpitalnej Skali Lęku i Depresji w próbie polskich studentów
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 13–18
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0002
STRESZCZENIE

Cel: Wraz z rosnącym w ostatnich latach problemem psychopatologii wśród studentów pojawia się wyraźna potrzeba krótkich i trafnych narzędzi do badania ich zdrowia psychicznego. Szpitalna Skala Lęku i Depresji (Hospital Anxiety and Depression Scale, HADS) jest jednym z najczęściej używanych narzędzi mierzących te konstrukty. Celem badania było sprawdzenie właściwości psychometrycznych polskiej wersji HADS w próbie studentów. Materiał i metoda: W badaniu wzięło udział 1032 studentów. Grupa badana była zróżnicowana pod względem typu uczelni, roku studiów oraz studiowanego kierunku. Konfirmacyjna analiza czynnikowa została zastosowana do zbadania dopasowania oryginalnego 2-czynnikowego modelu. Serię hierarchicznie osadzonych modeli przetestowano, aby zbadać równoważność pomiaru między płciami. Obliczono współczynniki korelacji Pearsona wyników HADS ze zmiennymi kryterialnymi. Oszacowano występowanie depresji na podstawie empirycznego progu odcięcia. Wyniki: Konfirmacyjna analiza czynnikowa pokazała dobre dopasowanie modelu polskiej wersji HADS oraz ścisłą równoważność pomiaru między płciami. Zarówno lęk, jak i depresja były związane z wyższym stresem oraz niższą jakością snu, wsparciem społecznym i ogólną jakością życia. Występowanie depresji zostało oszacowane na 7,6% oraz 21,2%, w zależności od przyjętego progu odcięcia. Wnioski: Badanie dostarczyło danych wskazujących na dobre właściwości psychometryczne oryginalnej 2-czynnikowej struktury polskiej wersji HADS w próbie studentów oraz równoważność pomiaru między płciami. Narzędzie to jest trafnym instrumentem do krótkiego pomiaru lęku i depresji wśród studentów.

Słowa kluczowe: lęk, depresja, równoważność pomiaru, skala, trafność
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Empatia, stres a wypalenie zawodowe u pielęgniarek psychiatrycznych
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 19–31
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0003
STRESZCZENIE

Cel: Celem pracy była analiza związków między poziomem empatii, stylami radzenia sobie ze stresem a zespołem wypalenia zawodowego u pielęgniarek psychiatrycznych. Materiał i metoda: W badaniu uczestniczyły 64 osoby, pracujące zazwyczaj (90,6%) w systemie zmianowym 12-godzinnym na oddziałach psychiatrycznych w południowej Polsce, w zdecydowanej większości kobiety (93,8%). Średnia wieku dla całej grupy wynosiła 42,91 roku, a nieco ponad połowa uczestników miała wyższe wykształcenie pielęgniarskie (54,7%). W badaniach wykorzystano: Indeks Reaktywności Interpersonalnej (Interpersonal Reactivity Index, IRI) M.H. Davisa do pomiaru poziomu empatii w czterech skalach, Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych (Coping Inventory for Stressful Situations, CISS) N.S. Endlera i J.D.A. Parkera, wyróżniający trzy style radzenia sobie ze stresem, oraz Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego (Maslach Burnout Inventory, MBI) C. Maslach do oceny trzech wymiarów wypalenia. Wyniki: Analiza regresji wykazała, że istotnymi predyktorami wypalenia zawodowego są styl skoncentrowany na emocjach, poszukiwanie kontaktów towarzyskich i styl skoncentrowany na unikaniu oraz dwie z czterech skal empatii (osobista przykrość, a także przyjmowanie cudzej perspektywy – jedyny predyktor spośród wymienionych chroniący przed wypaleniem). Wnioski: Badane pielęgniarki psychiatryczne charakteryzujące się wyższym poziomem empatii częściej wybierają konstruktywne style radzenia sobie ze stresem i są w mniejszym stopniu narażone na wypalenie zawodowe, a więc potwierdzono zasadność wprowadzenia do procesu kształcenia pielęgniarek treningu empatii i programów edukacyjnych dotyczących zapobiegania wypaleniu zawodowemu i radzenia sobie ze stresem.

Słowa kluczowe: empatia, wypalenie zawodowe, stres, pielęgniarki psychiatryczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Charakterystyka i rozdzielność nozologiczna ortoreksji
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 32–42
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0004
STRESZCZENIE

Wstęp: Ortoreksja psychiczna to patologiczny wzorzec zachowania charakteryzujący się silnym zaabsorbowaniem zdrową żywnością i unikaniem pożywienia uznanego przez daną osobę za niezdrowe, co prowadzi do istotnych restrykcji dietetycznych. Dotychczas jednostka ta nie została ujęta w żadnej z oficjalnych klasyfikacji diagnostycznych, a opinie dotyczące jej rozdzielności nozologicznej nie są zgodne. Cel: Celem badań własnych była charakterystyka osób o wysokim nasileniu cech ortoreksji, a także analiza związku ortoreksji z wybranymi danymi socjodemograficznymi i jednostkami psychopatologicznymi: zaburzeniami odżywiania, zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi i hipochondrią. Materiał i metody: Posłużono się ankietą własną oraz skalami mierzącymi cechy ortoreksji, zaburzeń odżywania, zaburzeń obsesyjno- -kompulsyjnych i hipochondrii. Badaniem objęto 236 osób z populacji polskiej w wieku 18–35 lat. Wyniki: Grupa o wyższym nasileniu cech ortoreksji – 27% badanych – obierając określony styl odżywiania, zważała w głównej mierze na wygląd i zdrowie. Zmienne takie jak płeć, wiek czy indeks masy ciała okazały się nie różnicować grup o wyższym i niższym wskaźniku cech ortoreksji. Większe nasilenie cech ortoreksji wiązało się z niższymi poziomami wykształcenia i raportowaniem podejmowania aktywności fizycznej ze wzmożoną częstotliwością. Wyższemu nasileniu cech ortoreksji towarzyszyły wprowadzanie restrykcji dietetycznych (cecha zaburzeń odżywiania) oraz cechy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Wnioski: Charakterystyka ortoreksji obejmuje stosowanie specjalnych diet i restrykcji żywnościowych, dokonywanie wyborów żywieniowych z myślą o wyglądzie i zdrowiu oraz raportowanie częstszego podejmowania aktywności fizycznej. Obraz kliniczny kwalifikuje ortoreksję do spektrum zaburzeń odżywania, a ponadto wskazuje na możliwość udziału zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych w rozwoju ortoreksji.

Słowa kluczowe: ortoreksja, zaburzenia odżywiania, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, hipochondria
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Feniksyna i nesfatyna-1 – nowe neuropeptydy w zaburzeniach lękowych
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 43–53
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0005
STRESZCZENIE

Zaburzenia lękowe, należące do najczęściej występujących dysfunkcji psychicznych, stanowią obecnie istotny problem społeczny i farmakologiczny. Neurochemiczne podłoże lęku nie zostało jeszcze w pełni wyjaśnione i jest przedmiotem licznych badań podstawowych. Wydaje się, iż czynnikami szczególnie wartymi uwagi są niedawno zidentyfikowane wysoce wielofunkcyjne neurohormony regulatorowe mózgu: feniksyna i nesfatyna-1. Feniksyna, neuropeptyd osi podwzgórzowo-przysadkowo-gonadalnej, manifestuje silne efekty anksjolityczne w modelu zwierzęcym. Nesfatyna-1, opisany w ostatnich latach neuropeptyd podwzgórza i pnia mózgu, prawdopodobnie odgrywa ważną rolę w mechanizmach generowania ogólnych objawów stresu i reakcji lękowych u zwierząt. Nieliczne dane kliniczne wykazały spadek stężenia nesfatyny-1 u pacjentów płci męskiej z uogólnionymi zaburzeniami lękowymi. Zarazem jednak odnotowano istotnie zwiększoną ekspresję nesfatyny-1 w pniu mózgu mężczyzn zmarłych w wyniku samobójstwa. Efekty neurofizjologiczne zarówno nesfatyny-1, jak i feniksyny wydają się wybitnie zależne od płci. Celem niniejszej pracy poglądowej jest podsumowanie najnowszych doniesień na temat postulowanego udziału wymienionych neuropeptydów w funkcjonowaniu szlaków neuronalnych związanych z patofizjologią reakcji lękowych.

Słowa kluczowe: nesfatyna-1, feniksyna, lęk, podwzgórze, neuropeptydy
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Złożony zespół stresu pourazowego – przełom w leczeniu zaburzeń osobowości
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 54–60
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0006
STRESZCZENIE

Złożony zespół stresu pourazowego (complex post-traumatic stress disorder, cPTSD) to nowe rozpoznanie, które pojawi się w 11. edycji klasyfikacji psychiatrycznej ICD (International Classification of Diseases – Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób). Łączy ono cechy zaburzenia stresowego pourazowego i zaburzenia osobowości. W artykule omówiono historię tego rozpoznania i dotychczasowe pomysły na jego konceptualizację. Kryteria cPTSD obejmują objawy stresu pourazowego (ponowne przeżywanie, unikanie i poczucie zagrożenia) oraz trzy grupy objawów nazywane łącznie zaburzeniem organizacji self: dysregulację emocjonalną, negatywny obraz siebie i zaburzenia w relacjach. Na podstawie najnowszych badań zilustrowano podobieństwa i różnice między cPTSD a zaburzeniem osobowości borderline. Postuluje się przede wszystkim kluczowe znaczenie dysocjacji jako patomechanizmu cPTSD. Ma to istotne implikacje dla praktyki klinicznej, gdyż wielu pacjentów spełniających kryteria cPTSD otrzymuje błędną diagnozę i jest leczonych z rozpoznaniem zaburzeń osobowości, bez uwzględnienia standardów postępowania wypracowanych z myślą o osobach z objawami stresu pourazowego. Jedną z istotnych modyfikacji jest zastosowanie terapii fazowej, w której podkreśla się konieczność uzyskania pewnej stabilizacji w zakresie objawów i funkcjonowania przed podjęciem pracy nad urazowymi wspomnieniami.

Słowa kluczowe: złożony zespół stresu pourazowego, złożone PTSD, cPTSD, borderline, diagnoza różnicowa
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Poznawczo-behawioralne programy terapeutyczne wykorzystywane w pracy z wymagającymi wsparcia adolescentami z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD L1) - przegląd piśmiennictwa*
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 61–65
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0007
STRESZCZENIE

Artykuł zawiera opis wybranych metod poznawczo-behawioralnych wykorzystywanych w pracy z wymagającą wsparcia młodzieżą z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD L1). We wstępie opisano pokrótce historię zaburzenia i podstawowe problemy występujące u dzieci i młodzieży ze spektrum zaburzeń autystycznych. W dalszej części przytoczono informacje na temat technik poznawczo-behawioralnych często stosowanych w pracy z tymi adolescentami. Omówiono przykładowe programy treningów umiejętności społecznych: PEERS (Program for the Education and Enrichment of Relationship Skills) oraz MASSI (Multimodal Anxiety and Social Skills Intervention). Przybliżono dwa programy wykorzystywane w pracy nad rozwijaniem umiejętności komunikacyjnych: SST (Social Skills Training) i Social Stories. Wspomniano także o dwóch innych programach sprzyjających rozwojowi umiejętności komunikacyjnych, a nieomawianych szerzej w niniejszej pracy: Coping Cat i Exploring Feelings. Uwzględniono program Social Stories and Comic Strip Conversations, który może być użyteczny w pracy nad restrukturyzacją poznawczą. W ramach opisu technik behawioralnych zaprezentowano stosowaną analizę zachowania i plany aktywności. Scharakteryzowano również dwa rodzaje grup wsparcia: grupy oparte na programie MYmind oraz grupy wykorzystujące MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction). W podsumowaniu podjęto próbę wyjaśnienia, dlaczego w pracy z młodzieżą z zaburzeniami ze spektrum autyzmu uzasadnione jest korzystanie z metod poznawczo-behawioralnych.

Słowa kluczowe: zaburzenia ze spektrum autyzmu, ASD L1, psychoterapia poznawczo-behawioralna, techniki pracy, młodzież
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Arypiprazol – od wyników badań do zastosowania w praktyce klinicznej
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 66–70
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0008
STRESZCZENIE

W niniejszym artykule teoretyczno-praktycznym omówiono wyniki badań dotyczące skuteczności arypiprazolu – przeciwmaniakalnej i przeciwpsychotycznej, a także w zakresie zapobiegania nawrotom i ponownym hospitalizacjom psychiatrycznym – oraz odniesiono się do wpływu leku na funkcje poznawcze. Wyniki badań wskazują, że arypiprazol jest nie tylko wartościową składową skojarzeń lekowych, ale również, a może przede wszystkim, lekiem skutecznym w monoterapii. Stosowanie arypiprazolu w zbyt niskich dawkach nie pozwala na ujawnienie się pełni działania klinicznego. Wysokie dawki leku, przekraczające 20 mg/dobę, przekładają się natomiast na wysoki stopień zajęcia receptorów dopaminergicznych. Gdy występuje nadmiar dopaminy, arypiprazol współzawodniczy z dopaminą o wiązanie z receptorem, działając jako antagonista receptorów D2. Stosowanie zbyt niskich dawek leku wywiera więc często wpływ przeciwny do zamierzonego: arypiprazol działa wówczas jako agonista receptorów dopaminergicznych, więc zamiast działania przeciwmaniakalnego i przeciwpsychotycznego uzyskuje się dodatkową aktywizację. Kluczem do efektywnego leczenia arypiprazolem jest zatem zrozumienie mechanizmu działania leku. W tekście przedstawiono i omówiono dane z badań naukowych oraz wyjaśniono, dlaczego i w jakich sytuacjach dawka 30 mg/dobę ma przewagę nad dawką 15 mg/dobę. Artykuł zawiera odpowiedzi na najczęstsze pytania i wątpliwości wyrażane przez lekarzy, wraz z uzasadnieniem naukowym i odniesieniem do piśmiennictwa. Prezentując wyniki badań, autorka przedstawia też implikacje kliniczne oraz powołuje się na doświadczenia ze stosowaniem arypiprazolu w warunkach oddziału szpitalnego i w praktyce ambulatoryjnej

Słowa kluczowe: arypiprazol, choroba afektywna dwubiegunowa, schizofrenia, wysokie dawki, zapobieganie nawrotom
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zastosowanie atomoksetyny w farmakoterapii zespołu hiperkinetycznego
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 71–76
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0009
STRESZCZENIE

Atomoksetyna jest stosunkowo nowym lekiem zarejestrowanym do leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (nazywanego w klasyfikacji ICD-10 zespołem hiperkinetycznym) u dzieci, młodzieży i dorosłych. Jest selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego noradrenaliny. Nie należy do substancji psychostymulujących, dzięki czemu sprawdza się szczególnie w sytuacjach klinicznych związanych z ryzykiem uzależnienia, a także u pacjentów, którzy doświadczają poważnych objawów ubocznych po psychostymulantach w postaci labilności emocjonalnej czy tików, oraz u osób, które nie zgadzają się na stosowanie psychostymulantów. Jej cennym walorem jest skuteczność u osób z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi i zaburzeniami współistniejącymi: czynnym uzależnieniem od substancji psychoaktywnych, zaburzeniami lękowymi i tikami. Lek ma uznane miejsce w międzynarodowych standardach leczenia zespołu hiperkinetycznego, w licznych badaniach dowiedziono jego skuteczności. W pracy przedstawiono charakterystykę leku, wskazania do jego stosowania i przeciwwskazania, najczęstsze objawy niepożądane oraz środki ostrożności, dokonano również przeglądu prac na temat jego skuteczności w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, również w porównaniu z innymi najczęściej stosowanymi lekami w tym wskazaniu. Omówiono zalety i wady oraz miejsce atomoksetyny w standardach leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jej przewagę nad innymi metodami leczenia i ograniczenia w stosowaniu. Omówiono również praktyczne informacje związane z włączaniem i dawkowaniem leku oraz szczególnymi sytuacjami klinicznymi.

Słowa kluczowe: zespół hiperkinetyczny, ADHD, farmakoterapia, atomoksetyna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Rozważania kliniczne dotyczące halucynacji słuchowych słownych
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (1), p. 77–79
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0010
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)