2005, Vol 5, No 3
Czy schizofrenia jest chorobą neuodegeneracyjną, czy neurorozwojową?
STRESZCZENIE

Zgodnie z teorią neurorozwojową etiologiczne i patologiczne czynniki choroby występują na długo przed jej objawami. Przerwanie prawidłowego przebiegu rozwoju neuronalnego powoduje zaburzenia ich funkcji oraz sieci neuronalnej, a po okresie latencji doprowadza do klinicznej manifestacji objawów. W chorobach neurodegeneracyjnych specyficzny patofizjologiczny proces, najczęściej uwarunkowany genetycznie, uszkadza selektywnie „wrażliwą” populację neuronów i wywołuje symptomy i zmiany neuropatologiczne. Przebieg w czasie i natura tych dysfunkcji zależy od nałożenia się procesu chorobowego na normalny proces rozwojowy i dojrzewania, a także od indywidualnej plastyczności i procesów kompensacyjnych w OUN. Schizofrenia spełnia niektóre z tych kryteriów, lecz nie mieści się w wąskiej definicji chorób neurodegeneracyjnych. Nie stwierdzono do tej pory zmian histopatologicznych, immunocytochemicznych pozwalających identyfikować schorzenie. Jednak już w okresie I epizodu większość chorych ma cechy klinicznej deterioracji, po czym u wielu z nich stan stabilizuje się na pewnym poziomie funkcjonowania poznawczego i społecznego, natomiast u części pacjentów nasilenie choroby i dysfunkcje poznawcze stopniowo postępują. Progresja procesu schizofrenicznego znajduje także odbicie w ewolucji objawów w miarę przebiegu choroby, zmianach biochemicznych, anatomicznych w OUN. Obecnie nie można odrzucić hipotezy neurodegeneracyjnej schizofrenii. Może się okazać prawdziwa tylko u części chorych ze specyficznym przebiegiem choroby, a w niektórych przypadkach neurodegeneracja może nakładać się na zaburzenia neurorozwojowe.

Słowa kluczowe: schizofrenia, hipoteza neurorozwojowa, hipoteza neurodegeneracyjna, dowody
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Ryzyko powikłań krwotocznych związane ze stosowaniem selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny
STRESZCZENIE

W ostatnim dwudziestoleciu nastąpił znaczny postęp w psychofarmakoterapii zaburzeń depresyjnych. Wynaleziono i wprowadzono do terapii nowe leki i grupy leków przeciwdepresyjnych, w tym selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny – SSRI, skuteczne w leczeniu depresji i, jak wynikało z przeprowadzonych badań, charakteryzujące się większym bezpieczeństwem w porównaniu z wcześniej stosowanymi preparatami, np. trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi – TLPD. Lepsza tolerancja i mniejsza liczba objawów niepożądanych sprawiły, że SSRI zaczęto często stosować zarówno w leczeniu szpitalnym, jak i ambulatoryjnym, przez specjalistów, a także przez lekarzy pracujących w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Już po wprowadzeniu ich na rynek pojawiły się liczne doniesienia kazuistyczne oraz badania obserwacyjne wiążące występowanie różnego rodzaju krwawień ze stosowaniem SSRI. Wśród powikłań krwotocznych opisywano drobne podbiegnięcia krwawe, wybroczyny, poważne krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego, układu moczowo-płciowego, krwawienia wewnątrzczaszkowe oraz wzmożone krwawienia podczas zabiegów operacyjnych. Serotonina jest jednym z promotorów agregacji płytek i odgrywa istotną rolę we wstępnej fazie aktywacji trombocytów – procesie nazywanym zmianą kształtu płytek. SSRI hamują wychwyt krążącej we krwi serotoniny i zmniejszają jej wewnątrzpłytkowe zasoby, co powoduje zaburzenia agregacji i upośledzenie pierwotnej hemostazy. Autorzy dokonali przeglądu dostępnego piśmiennictwa na temat ryzyka krwawień związanego ze stosowaniem SSRI, opisali mechanizm powstawania i prawdopodobieństwo jego wystąpienia, wyszczególnili grupy pacjentów o podwyższonym ryzyku krwawień oraz przedstawili praktyczne wskazówki odnośnie do postępowania z chorymi należącymi do grup ryzyka, którzy wymagają leczenia przeciwdepresyjnego.

Słowa kluczowe: depresja, płytki krwi, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, powikłania krwotoczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Gamma-hydroksymaślan (GHB) – „narkotyk gwałtu”
STRESZCZENIE

W ostatnich latach zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Europie Zachodniej odnotowuje się coraz więcej przypadków przestępstw seksualnych dokonanych po podaniu ofierze „narkotyków gwałtu”, w tym GHB, czyli kwasu gamma-hydroksymasłowego. Substancje te są najczęściej bez wiedzy i zgody kobiet dosypywane im do drinków w klubach i dyskotekach. GHB to związek bezbarwny, bez zapachu i smaku. Wywołuje stan częściowej lub całkowitej utraty przytomności i niezdolności do podejmowania decyzji. Osoba po zażyciu środka staje się zupełnie bezradna i może być obiektem działań przestępczych, np. kradzieży lub gwałtu, praktycznie bez możliwości podjęcia obrony. Związek ten wywołuje również okresową utratę pamięci, dlatego zatrzymanie i skazanie sprawców działań przestępczych dokonywanych przy użyciu GHB jest bardzo trudne. Gamma-hydroksymaślan (GHB) jest naturalnie występującym w organizmie ludzkim związkiem czterowęglowym o budowie przypominającej GABA. Klasyfikowany jest jako neurotransmiter w ośrodkowym układzie nerwowym. Preparat wykorzystywany był w anestezjologii. GHB ani żadnego z jego metabolitów nie można wykryć za pomocą standardowych testów na obecność narkotyków. Materiałem biologicznym pozwalającym na stwierdzenie preparatu w organizmie jest mocz, ślina, krew i włosy. Stany przedawkowania powinny być diagnozowane i leczone na oddział ach ostrych zatruć. Nadużycie bowiem powoduje najczęściej depresję centralnego układu nerwowego oraz depresję oddechową. Niekiedy jednak może wystąpić pobudzenie i agresja. Długotrwałe zażywanie GHB prowadzi do powstania tolerancji i uzależnienia. Z powodu wprowadzenia w wielu krajach zakazu sprzedaży GHB obserwuje się częstsze wykorzystywanie jego analogów przez sprawców przestępstw na tle seksualnym. Związki te, podobne pod względem budowy chemicznej, wywołują zbliżone efekty biologiczne w organizmie człowieka.

Słowa kluczowe: gamma-hydroksymaślan, budowa chemiczna, leczenie intoksykacji, działanie, przestępstwa seksualne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Badania rodzinno-genetyczne i badania funkcji poznawczych w chorobie afektywnej dwubiegunowej: związek z efektem profilaktycznym węglanu litu
STRESZCZENIE

Choroba afektywna dwubiegunowa charakteryzuje się nawracającymi epizodami afektywnymi, depresyjnymi i maniakalnymi. Jej rozpowszechnienie po uwzględnieniu występowania stanów hipomaniakalnych o różnym nasileniu może sięgać 5% populacji. Udział czynników genetycznych w etiopatogenezie tej choroby jest znaczny. Zostało to wykazane na podstawie badań rodzinnych, badań bliźniąt oraz badań adopcyjnych. Badania genetyczno-molekularne wykonywane metodą analizy sprzężeń i analizy genu kandydującego pozwalają na ustalenie roli poszczególnych genów w patogenezie tego schorzenia. Podstawowymi preparatami stosowanymi w chorobie afektywnej dwubiegunowej są leki normotymiczne, z których najważniejszymi są sole litu. Mechanizm działania litu wiąże się głównie z jego wpływem na przekaźnictwo wewnątrzkomórkowe i stymulację procesów neuroplastyczności. U pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową występują zaburzenia funkcji poznawczych, zwłaszcza w okresie ostrego epizodu choroby. Leki psychotropowe, w tym również leki normotymiczne (np. sole litu) mają na te funkcje wpływ. Wysunięto hipotezę, że długotrwałe stosowanie litu może zapobiegać zaburzeniom neurokognitywnym w starszym wieku. Grupa pacjentów ze znakomitym efektem profilaktycznym litu może stanowić endofenotyp kliniczny do badań genetyczno-molekularnych choroby afektywnej dwubiegunowej. W ostatnim okresie pojawiły się prace wskazujące na różnice w zakresie osobowości, profilu afektywnego i funkcji poznawczych u potomstwa osób cierpiących na zaburzenia afektywne, u których występuje dobry lub słaby efekt terapeutyczny węglanu litu. W ośrodku poznańskim planujemy ocenę kliniczną funkcji poznawczych oraz badania genetyczno-molekularne u potomstwa pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową z różnym działaniem profilaktycznym węglanu litu.

Słowa kluczowe: zaburzenia afektywne dwubiegunowe, czynniki genetyczne, sole litu, działanie profilaktyczne, potomstwo osób leczonych litem
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Ocena zachowań i postaw związanych z zaburzeniami jedzenia w grupie uczennic drugich klas łódzkich gimnazjów
STRESZCZENIE

W związku z niepokojącymi danymi dotyczącymi stale rosnącej liczby zachorowań na zaburzenia odżywiania w 2003 roku został wprowadzony program oceny nasilenia zachowań i postaw związanych z zaburzeniami jedzenia wśród adolescentek – uczennic drugich klas szkół gimnazjalnych w Łodzi. Programem została objęta grupa łącznie 611 dziewcząt. Autorzy artykułu prezentują, omawiają i oszacowują skalę zjawiska oraz dokonują porównania uzyskanych wyników z danymi z Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży IPIN w Warszawie oraz z badaniami własnymi dr Anny Dunajskiej z tutejszej Kliniki. Grupa uczennic gimnazjów różniła się istotnie od pacjentek z jadłowstrętem psychicznym w zakresie wszystkich analizowanych skal. W badanej grupie aż 17% dziewcząt miało wyniki równe bądź wyższe od średniej uzyskanej przez chore z jadłowstrętem psychicznym w skali „Dążenie do szczupłości”. Nie zaobserwowano istotnych różnic między uczennicami szkół łódzkich i warszawskich w zakresie skal: „Dążenie do szczupłości”, „Bulimia”, „Świadomość bodźców interoceptywnych”. W związku z dużym rozpowszechnieniem zachowań i postaw związanych z zaburzeniami jedzenia, co potwierdzają wyniki skali DdS omawianego w pracy badania, można zalecać wykonywanie regularnych badań przesiewowych oraz prowadzenie działań edukacyjnych w młodszych grupach wiekowych – kiedy kształtuje się poczucie własnej wartości i tożsamości związanej z płcią.

Słowa kluczowe: zaburzenia odżywiania się, postawy, zachowania, rozpowszechnienie, adolescentki
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Opis dwóch przypadków intoksykacji najprawdopodobniej gamma-hydroksymaślanem – GHB
STRESZCZENIE

Autorzy przedstawili opisy coraz częstszych intoksykacji gamma-hydroksymaślanem –GHB, u dwóch pacjentek, u których już wcześniej występowały zaburzenia psychiczne oraz stosowano leczenie lekami psychotropowymi. Intoksykacje GHB nierzadko są prowokowane przez osoby z zewnątrz w celu wykorzystania występujących podczas ich przebiegu zaburzeń umożliwiających dokonanie wykorzystania seksualnego. Opisane pacjentki nie miały świadomości, że przyjmują GHB. Niepokojące jest również, że w żadnym z opisanych przypadków nie rozpoznano, ani nie podejrzewano podczas kierowania do szpitala intoksykacji GHB. W związku z tym nie wykonano wcześniej zalecanych w takich sytuacjach badań: obdukcji stanu somatycznego, badania ginekologicznego, oznaczenia przeciwciał HIV, testu ciążowego. Intoksykacje GHB u pacjentek, które już wcześniej wykazują zaburzenia psychiczne lub neurologiczne, przyjmują z tego powodu leki psychotropowe lub też inne substancje psychoaktywne, mogą przebiegać w sposób zagrażający ich życiu, w związku z czym konieczne jest edukowanie tej grupy chorych na temat możliwości wystąpienia tego typu intoksykacji w określonych sytuacjach oraz ich różnorodnych, często bardzo poważnych konsekwencji.

Słowa kluczowe: gamma-hydroksymaślan, intoksykacje, obraz kliniczny, postępowanie, konsekwencje
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)