2009, Vol 9, No 2
Znaczenie obrazu partnera w kształtowaniu się matczynej reprezentacji dziecka u kobiet w ciąży
STRESZCZENIE

W psychiatrii niemowląt jednym z podstawowych przedmiotów badania jest matczyna reprezentacja dziecka. Jest to wewnętrzny obraz dziecka, zawierający przekonania o jego potrzebach, preferencjach, osobowości, ocenę jego cech, zachowań oraz emocjonalny stosunek do dziecka. To złożony konstrukt, na który składają się również schematy dotyczące samej matki, jej partnera, własnej matki, ojca oraz innych znaczących osób w jej życiu. Poszczególne jego składowe mają wpływ na relację matki z dzieckiem, a za jej pośrednictwem na jego rozwój psychiczny. Praca podejmuje temat związku pomiędzy sposobem postrzegania partnera a obrazem dziecka u matki. Odnosi się do reprezentacji, jakie kobieta tworzy jeszcze w okresie ciąży. Na wstępie przedstawiono przegląd literatury i metody badania oraz postawiono pytania badawcze. W badaniu wzięło udział 39 kobiet w ciąży, które dokonywały opisów siebie, dziecka oraz jego ojca i wypełniały test zdań niedokończonych odnoszących się do reprezentacji siebie jako matki i partnera jako ojca. Materiał został oceniony przez sędziów kompetentnych oraz poddany analizie ilościowej i jakościowej. Stwierdzono zależności pomiędzy ogólnym wydźwiękiem emocjonalnym opisów poszczególnych osób, lękiem o dziecko a obrazem matki i ojca jako rodziców oraz pewnością siebie jako matki a matczyną reprezentacją ojca dziecka. Praca zakończona jest propozycją rozumienia wyników w odniesieniu do teorii psychodynamicznych oraz implikacji, jakie dla praktyki klinicznej niosą stwierdzone zależności.

Słowa kluczowe: matczyna reprezentacja dziecka, reprezentacja partnera, reprezentacja dziecka w czasie ciąży, reprezentacja siebie jako matki, reprezentacja partnera jako ojca, lęk o dziecko, projekcje matki na dziecko, rola ojca
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Analiza profilów osobowości, temperamentu oraz płci psychologicznej w kontekście Heteroseksualnej – Homoseksualnej Skali Kinseya
STRESZCZENIE

Cele badawcze: Przeprowadzone badania miały na celu określenie profilów osobowości i temperamentu oraz ewentualnych różnic dotyczących płci psychologicznej prezentowanych przez osoby homo-, bi- i heteroseksualne.

Metody: W badaniu zastosowano 16-czynnikowy Kwestionariusz Osobowości Cattella, Kwestionariusz Temperamentu FCZ-KT oraz Inwentarz Płci Psychologicznej (IPP).

Badani: Udział w badaniu wzięły 22 kobiety heteroseksualne, 9 biseksualnych oraz 23 lesbijki. Grupa mężczyzn składała się z 29 heteroseksualnych oraz 45 homoseksualnych mężczyzn.

Wyniki: Różnice istotne statystycznie stwierdzono między grupami kobiet heteroseksualnych i homoseksualnych w pięciu czynnikach: czynniku I – Wrażliwość (p=,040), czynniku N – Racjonalizm (p=,050), czynniku O – Depresyjna Niepewność Siebie (p=,024), czynniku Q1 – Radykalizm (p=,008) oraz czynniku Q4 – Napięcie Nerwowe (p=,027). Analiza uzyskanych wyników ukazała różnice istotne statystycznie pomiędzy kobietami biseksualnymi i homoseksualnymi w czterech czynnikach: czynniku I – Wrażliwość (p=,001), czynniku M – Niekonwencjonalność (p=,039), czynniku O – Depresyjna Niepewność Siebie (p=,007) oraz czynniku Q4 – Napięcie Nerwowe (p=,004). Uzyskane wyniki w grupie mężczyzn wykazały istnienie różnic między mężczyznami hetero- i homoseksualnymi w trzech czynnikach: czynniku I – Wrażliwość (p=,021), czynniku O – Depresyjna Niepewność Siebie (p=,013) oraz czynniku Q1 – Radykalizm (p=,001). Różnice pomiędzy lesbijkami i kobietami heteroseksualnymi dotyczyły trzech wymiarów temperamentu: Wytrzymałość (p=,010), Aktywność (p=,009) oraz Reaktywność Emocjonalna (p=,034). Różnice pomiędzy kobietami biseksualnymi i homoseksualnymi stwierdzono w skalach: Wytrzymałość (p=,001), Aktywność (p=,008) oraz Perseweratywność (p=,002). W grupie mężczyzn stwierdzono jedynie istnienie różnic w skali Żwawość (p=,001).

Słowa kluczowe: orientacja seksualna, osobowość, temperament, płeć, skala Kinseya
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Poziom inteligencji emocjonalnej u młodocianych pacjentów dokonujących samouszkodzeń
STRESZCZENIE

W perspektywie ostatnich kilku lat obserwuje się znaczne nasilenie zjawiska zachowań autoagresywnych u młodzieży. Szereg autorów wciąż poszukuje uwarunkowań tych działań. W pracy analizowano emocjonalne podłoże zachowań autoagresywnych. Celem badania było określenie poziomu inteligencji emocjonalnej u młodocianych pacjentów dokonujących samouszkodzeń, autorzy uwzględniali przy tym płeć badanych oraz liczbę samouszkodzeń. Do badania wykorzystano Dwuwymiarowy Inwentarz Inteligencji Emocjonalnej DINEMO oraz Kwestionariusz do oceny samouszkodzeń – specjalnie skonstruowany na potrzeby zaplanowanych badań. Grupę badaną stanowiło 70 pacjentów w wieku 14-18 lat, hospitalizowanych w Oddziale Psychiatrii Młodzieżowej Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, u których stwierdzono występowanie co najmniej jednego samouszkodzenia po przyjęciu do szpitala. Wyniki uzyskane w pracy pokazują, że badani pacjenci, którzy dokonali więcej niż 4 samouszkodzeń (SU>4), wykazują istotnie wyższy poziom inteligencji emocjonalnej niż ci uszkadzający się epizodycznie. Prezentowane analizy wykazały również, że w zakresie ogólnego poziomu inteligencji emocjonalnej podgrupa samouszkadzających się dziewcząt uzyskała istotnie wyższe wyniki niż podgrupa chłopców. Wyniki badań przedstawione w pracy pozwalają wnioskować, że samouszkodzenie należy wyłącznie leczyć jako objawu, lecz trzeba oddziaływać na czynniki je warunkujące. Konstruowanie strategii terapeutycznych powinno podążać w kierunku wzmacniania samoświadomości emocjonalnej, czyli zwiększania kompetencji emocjonalnych młodocianych pacjentów.

Słowa kluczowe: samouszkodzenia, inteligencja emocjonalna, kontrola, emocje, młodzież
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Skuteczność wielonienasyconych kwasów tłuszczowych w zespole nadpobudliwości psychoruchowej w świetle randomizowanych badań klinicznych
STRESZCZENIE

Na rynku dostępnych jest obecnie wiele preparatów należących do grupy suplementów diety, zawierających w swoim składzie wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WKT). W artykule omówiono kilka z dotychczas przeprowadzonych kontrolowanych badań klinicznych oceniających skuteczność WKT serii omega-3 i omega-6 (głównie kwas dokozaheksaenowy – DHA i kwas eikozapentaenowy – EPA) u dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) bądź z innymi diagnozami i objawami ADHD. W badaniach stosowano różne dawki i różne proporcje WKT. Przyjęto różne kryteria kwalifikacji dzieci do badanych grup, różne były także ich liczebność oraz czas stosowania suplementacji. Wszystkie te czynniki utrudniają porównanie badań i wnioskowanie. Można się jednak pokusić o uogólnienie. W większości badań wykazano istotną poprawę w zakresie objawów ADHD w grupach otrzymujących WKT pod postacią mieszaniny DHA i EPA w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Nie stwierdzano istotnych klinicznie działań niepożądanych stosowanej suplementacji. Mimo różnorodności i małej liczby dotychczasowych badań klinicznych, co uniemożliwia wysnucie ostatecznego wniosku na temat WKT jako skutecznego środka w leczeniu pacjentów z ADHD, kwasy te mogą być przydatne jako leczenie wspomagające u dzieci, szczególnie u tych, u których współwystępują inne zaburzenia neurorozwojowe, takie jak specyficzne zaburzenia rozwoju umiejętności szkolnych, całościowe zaburzenia rozwojowe, i których rodzice gotowi są ponieść dodatkowe koszty terapii. Dalszych badań wymaga ustalenie dokładnych wskazań do stosowania suplementacji WKT u dzieci z ADHD jako metody z wyboru.

Słowa kluczowe: zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD), wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WKT), zaburzenia neurorozwojowe, badania kontrolowane, dzieci i młodzież
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Stres a czynność układu neuroendokrynnego
STRESZCZENIE

Stres jest czynnikiem przyczyniającym się do rozwoju nie tylko wielu chorób somatycznych, ale również psychicznych. W obliczu stresu organizm stara się utrzymać stałość układów wewnętrznych – jest to proces zwany allostazą. Najczęstszą odpowiedź na wydarzenia stresowe stanowi sekrecja glikokortykoidów, które mają wielotorowe działania na mózg i ciało. Nagły wzrost poziomu hormonów sterydowych sprzyja procesom adaptacyjnym, takim jak wzrost apetytu, polepszenie pamięci i wzmożenie odporności. Przewlekle podwyższony poziom tych hormonów przyczynia się do powstania otyłości brzusznej, insulinooporności, supresji układu immunologicznego, a także osłabia pamięć oraz wzmaga odpowiedź w postaci lęku i niepokoju. Stresory aktywują uwalnianie i obrót noradrenaliny (NA) wraz z uwolnieniem katecholamin w autonomicznym układzie nerwowym. Stres aktywuje również metabolizm serotoniny, w wyniku czego dochodzi do aktywacji systemu mającego działanie zarówno lękotwórcze, jak i anksjolityczne w obrębie przodomózgowia. Szkodliwym skutkiem powtarzającego się stresu jest również atrofia szczytowych dendrytów neuronów piramidowych obszaru CA3 hipokampa. Stresujące wydarzenia życiowe są uznawane za ważne czynniki ryzyka powstawania dużej depresji i zaburzeń związanych ze stresem (PTSD) i prawdopodobnie schizofrenii (SCH). Pojawienie się PTSD i SCH łączy się z zaburzeniami neuroanatomicznymi w rozmiarze i strukturze hipokampa, a rozwój depresji może być związany m.in. z nadmiarem glikokortykoidów (GK), powodującym redukcję rozmiaru hipokampa i w konsekwencji zaburzenia poznawcze. Badania nad skomplikowanym wpływem ostrego i przewlekłego stresu na ośrodkowy układ nerwowy i inne układy wymagają kontynuacji, mogą przynieść dane pozwalające na skutecznie zapobieganie jego niekorzystnym efektom prowadzącym do rozwoju lub nasilenia przebiegu wielu chorób, zarówno somatycznych, jak i psychicznych.

Słowa kluczowe: stres ostry i przewlekły, układ neuroendokrynny, homeostaza, allostaza, obciążenie allostazy, adaptacja prawidłowa i nieprawidłowa, hipokamp, depresja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Myślenie w kategoriach przyczynowo-skutkowych w modelu neuropsychologicznym
STRESZCZENIE

W artykule zaprezentowano neuropsychologiczny model myślenia w kategoriach przyczynowo-skutkowych, czyli ujętego jako proces wzajemnie pobudzających się obwodów. Zgodnie z założeniami tego modelu o kierunku pobudzenia obwodów decyduje wartość pobudzenia obwodu, tj. ilość impulsów potrzebnych do pobudzenia obwodu oraz dostępność impulsów pobudzających, pochodzących ze środowiska zewnętrznego bądź z obwodów sąsiadujących. Wartość pobudzenia obwodu jest zmienna, wynika z trzech czynników modyfikujących ją, tj. stałego i zmiennego przewodnictwa neuroprzekaźnikowego oraz torowania obwodu neuronowego. Stałe przewodnictwo neuroprzekaźnikowe spowodowane jest zmianami synaptycznymi zachodzącymi wskutek utrwalania się obwodu, czyli uzależnione jest od procesu zapamiętywania. Zmienne przewodnictwo neuroprzekaźnikowe wynika z doraźnych zmian neuroprzekaźnikowych podyktowanych zmianami emocjonalnymi i charakteryzuje je zjawisko kontransmisji neuroprzekaźnikowej. Zjawisko torowania obwodu neuronowego polega na pobudzeniu części z ogółu neuronów tworzących obwód neuronowy, nie powoduje jednak pobudzenia obwodu, a wyłącznie zbliża wartość pobudzenia do progu wymaganego dla pobudzenia obwodu jako całości. Zmienne wartości pobudzenia obwodów oraz zróżnicowany dostęp do impulsów powodują, że następcza prędkość pobudzenia obwodów jest różna. Kierunek pobudzenia obwodów, uzależniony od zdolności i możliwości pobudzenia, a co za tym idzie od prędkości pobudzenia obwodów, wyznacza tok myślenia w kategoriach przyczynowo-skutkowych.

Słowa kluczowe: obwód neuronowy, stałe i zmienne przewodnictwo neuroprzekaźnikowe, wartość pobudzenia obwodu, torowanie obwodu, zjawisko kontransmisji neuroprzekaźnikowej, kołtun neuronowy
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Urojenia zmiany płci w obrazie klinicznym schizofrenii paranoidalnej – opis przypadku
STRESZCZENIE

Celem pracy było przedstawienie podstawowych informacji dotyczących zaburzeń identyfikacji płciowej i psychotycznych pragnień transseksualnych. Ponadto zaprezentowano opis przypadku, w którym w obrazie klinicznym były obecne objawy pseudotransseksualne. Co pewien czas w literaturze naukowej pojawiają się doniesienia o rozpoznaniu zaburzeń psychotycznych u osób wcześniej zdiagnozowanych i leczonych jako transseksualiści, u których przekonania transseksualne zniknęły po zastosowaniu neuroleptyków. Współwystępowanie transseksualizmu i schizofrenii budzi wiele kontrowersji – jest to widoczne w opiniach naukowców, ale także w kryteriach diagnostycznych DSM-IV i ICD-10. Ponadto urojenia zmiany płci są prawdopodobnie częstsze niż się powszechnie uważa. W efekcie różnicowanie między psychozą i zaburzeniami identyfikacji płciowej może być w niektórych przypadkach bardzo trudne. Leczenie osób z rozpoznaniem transseksualizmu wiąże się nie tylko z efektami oczekiwanymi przez pacjenta, ale także z wieloma poważnymi, często nieodwracalnymi konsekwencjami zdrowotnymi (np. ryzyko rozwoju chorób układu krążenia, ryzyko rozwoju chorób nowotworowych, niepłodność, konsekwencje chirurgicznej zmiany płci). Z tego powodu diagnostyka różnicowa transseksualizmu, zaburzeń identyfikacji płciowej i schizofrenii powinna być prowadzona z dużą ostrożnością i rozwagą, aby zminimalizować ryzyko błędnego rozpoznania i nie narażać pacjenta na poważne konsekwencje stosowanej terapii. Opisano przypadek pacjentki od lat chorującej na schizofrenię, u której przewlekle utrzymywały się, ze zmiennym nasileniem, przekonania transseksualne mimo stosowanego leczenia przeciwpsychotycznego. Pacjentka twierdziła, że jest mężczyzną, nosiła męskie ubrania i fryzurę, a także przybrała męskie imię.

Słowa kluczowe: schizofrenia, psychoza, transseksualizm, zaburzenia identyfikacji płciowej, urojenia zmiany płci
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)