2012, Vol 12, No 1
Zmiany w badaniu elektrokardiograficznym i echokardiograficznym u pacjentek z jadłowstrętem psychicznym w zależności od postaci choroby
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2012, 12 (1), p. 8-17
STRESZCZENIE

Wprowadzenie: U 80% pacjentów z jadłowstrętem psychicznym (JP) występują komplikacje kardiologiczne. Zmiany w zapisach EKG stwierdza się u ponad 80% badanych z JP. Niebezpiecznymi powikłaniami kardiologicznymi wśród pacjentów z JP są również zastoinowa niewydolność krążenia, obecność płynu w worku osierdziowym, zmniejszona objętość komór i masy serca, zaburzenie ruchomości płatków zastawek dwudzielnej i trójdzielnej przy prawidłowej budowie aparatu zastawkowego i podzastawkowego. Cel badania: Celem pracy była ocena częstości występowania i nasilenia zaburzeń kardiologicznych stwierdzanych w badaniu elektrokardiograficznym i w echokardiografii u pacjentek z JP w zależności od postaci choroby. Materiał i metody: W badaniu uczestniczyły 34 pacjentki z rozpoznaniem JP wg kryteriów DSM‑IV: 17 pacjentek miało rozpoznany typ restrykcyjny JP, pozostałe 17 – typ bulimiczny JP. Każda pacjentka miała wykonane badanie EKG oraz badanie USG serca. Wyniki: Stwierdzono zmiany w EKG u 79% pacjentek z JP (podobnie często w typie bulimicznym i restrykcyjnym). Zaburzenia depolaryzacji i repolaryzacji mięśnia komór odnotowano u 47% pacjentek (u 18% z typem bulimicznym i u 47% z typem restrykcyjnym, p<0,05). Wykazano różnicę istotną w indeksie masy lewej komory (LVMI) między pacjentkami z typem bulimicznym i pacjentkami z typem restrykcyjnym (23,9±5,28 vs 21,2±3,81, p<0,05). U 67% pacjentek z restrykcyjnym typem JP, w porównaniu z 33% z typem bulimicznym (p<0,05), stwierdzono łagodne, nieistotne hemodynamicznie wady serca. Tylko u jednej pacjentki ujawniono zaburzenia ruchomości – wypadanie płatków zastawki trójdzielnej, któremu towarzyszyła niedomykalność II stopnia danej zastawki. Wnioski: Typ restrykcyjny w porównaniu z typem bulimicznym charakteryzuje się zwiększonym odsetkiem zaburzeń depolaryzacji i repolaryzacji mięśnia sercowego, poza tym nie ma różnicy istotnej statystycznie w zapisach EKG. Pacjentki z typem restrykcyjnym JP mają istotnie mniejszą masę mięśnia sercowego w odniesieniu do osiągniętego wzrostu niż pacjentki z typem bulimicznym JP. U pacjentek z typem restrykcyjnym w porównaniu z typem bulimicznym znacząco częściej występowały łagodne niedomykalności zastawek serca, ale są to wady serca nieistotne hemodynamicznie.

Słowa kluczowe: jadłowstręt psychiczny – typ bulimiczny, typ restrykcyjny, elektrokardiografia, echokardiografia, zaburzenia rytmu, zaburzenia przewodzenia, LVMI, wady serca
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Trudności w komunikacji z pacjentem z chorobą Alzheimera
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2012, 12 (1), p. 18-25
STRESZCZENIE

Choroba Alzheimera polega na postępującym rozpadzie funkcji mózgu w obrazie klinicznym zespołu dementywnego. Obok wyraźnej utraty pamięci występują zaburzenia myślenia, funkcji językowych, życia emocjonalnego, logicznego rozumowania. Wraz z postępem choroby chory staje się zupełnie zagubiony w otoczeniu, nie potrafi posługiwać się mową. W efekcie pojawiają się problemy w komunikowaniu się z otoczeniem. Celem pracy było stworzenie profilu zaburzeń językowych w kolejnych etapach choroby Alzheimera. Narzędzie badawcze stanowił autorski kwestionariusz ankiety anABC. Ankieta nazwana anABC zaprojektowana została tak, by oceniać sprawność językowo‑komunikacyjną. Do oceny poziomu zaburzeń funkcji poznawczych posłużono się skalą Mini‑Mental State Examination (MMSE). Badanie przeprowadzono w grupie 32 pacjentów z chorobą Alzheimera i 32 ich opiekunów. Pacjenci w pierwszym stadium choroby mieli największe trudności w zakresie pragmatyki, treści i semantyki – znaczenia poszczególnych wyrazów. Największą trudność dla pacjentów w drugim stadium choroby stanowiły rozumienie i interpretowanie wypowiedzi w zależności od kontekstu, następnie treść i znaczenie poszczególnych wyrazów. Zaobserwowano też drobne trudności w zakresie składni. W trzecim stadium choroby jednakową i największą trudność stanowiły: pragmatyka, treść i semantyka, nieco mniejszą barierą była syntaktyka, natomiast dodatkowo pojawiały się trudności fonetyczne. Największą grupę pacjentów z chorobą Alzheimera stanowili pacjenci ze znacznymi zaburzeniami w komunikacji interpersonalnej. Istnieje pilna potrzeba edukacji opiekunów osób z chorobą Alzheimera w zakresie sposobów komunikacji.

Słowa kluczowe: choroba Alzheimera, komunikacja, zaburzenia językowe, mowa, demencja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zaburzenia pamięci operacyjnej i wybranych funkcji poznawczych u chorych leczonych na schizofrenię paranoidalną
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2012, 12 (1), p. 26-33
STRESZCZENIE

Grzbietowo‑boczna część płata czołowego już od czasów Baddeleya i Hitcha uważana była za funkcjonalny ośrodek pamięci operacyjnej (roboczej). Z kolei zaburzenia pamięci operacyjnej są jednym z podstawowych i utrwalonych zaburzeń w przebiegu schizofrenii paranoidalnej. Koncepcja neurorozwojowa schizofrenii łączy te elementy, tłumacząc zachorowania zmianami powstałymi w mózgu w okresie prenatalnym. Poziom funkcjonowania pamięci operacyjnej, która spełnia funkcję bufora manipulującego napływającymi oraz posiadanymi informacjami, rzutuje bezpośrednio na jakość innych procesów poznawczych, takich jak pamięć długotrwała, krótkotrwała, uwaga, koncentracja czy myślenie. W celu wykazania różnic w poziomie funkcjonowania pamięci operacyjnej przebadano dwie grupy: eksperymentalną (31 osób chorujących na schizofrenię paranoidalną, leczonych na oddziale psychiatrycznym) oraz kontrolną (31 osób zdrowych). W dwóch grupach do oceny poziomu funkcjonowania pamięci operacyjnej posłużyła replikacja testu Sortowania Kart z Wisconsin – Test KFL (Kolor Figura Liczba) oraz do oceny jakości funkcjonowania uwagi, myślenia oraz pamięci – wybrane testy z WAIS‑R (PL) (Polska Adaptacja Skali Inteligencji Wechslera): arytmetyka, powtarzanie cyfr, symbole cyfr, klocki, braki w obrazkach oraz podobieństwa. Wyniki badań wskazywały na znaczne obniżenie poziomu funkcjonowania pamięci operacyjnej w grupie eksperymentalnej oraz wpływ tego zaburzenia na inne procesy poznawcze, w tym myślenie, uwagę oraz pamięć.

Słowa kluczowe: schizofrenia paranoidalna, pamięć operacyjna, funkcje poznawcze, neurorozwojowa koncepcja schizofrenii, współwystępowanie
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Deklaracje suicydalne pod wpływem alkoholu – postępowanie w warunkach psychiatrycznej izby przyjęć. Doniesienie wstępne
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2012, 12 (1), p. 34-39
STRESZCZENIE

Deklaracje suicydalne pod wpływem alkoholu są częstym problemem w praktyce psychiatrycznej. Niniejsze badanie przeprowadzono celem sprawdzenia, jaki odsetek pacjentów zgłaszających się na psychiatryczną izbę przyjęć, będących pod wpływem alkoholu i jednocześnie deklarujących myśli suicydalne, dotychczas nieleczonych psychiatrycznie po wytrzeźwieniu w warunkach izby wytrzeźwień (IW) podtrzymuje, podczas rekonsultacji psychiatrycznej, zamiary suicydalne. W tym celu przeanalizowano 81 pacjentów w wieku od 18 do 65 lat, w tym 47 mężczyzn i 34 kobiety, przywiezionych przez zespół pogotowia ratunkowego na Izbę Przyjęć Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego nr 4 w Bytomiu (IP WSS4) z powodu myśli suicydalnych, w okresie 01.06.2010‑31.05.2011 roku. Kryteria doboru grupy obejmowały brak wcześniejszego leczenia psychiatrycznego, stężenie alkoholu w surowicy na poziomie co najmniej jednego promila, brak innych (np. internistycznych) przeciwwskazań do pobytu na IW. Z badania wykluczono pacjentów, u których podczas wstępnej konsultacji psychiatrycznej rozpoznano jednostki inne niż upojenie alkoholowe. Wyliczono odsetek pacjentów, u których po wytrzeźwieniu utrzymywało się zagrożenie suicydalne i którzy wymagali hospitalizacji psychiatrycznej. Jak pokazują wyniki, spośród 81 pacjentów odesłanych na IW myśli suicydalne po wytrzeźwieniu podtrzymywało 7 (8,64% wszystkich badanych). Do określenia istotności statystycznej zastosowano test McNemara, uzyskując poziom istotności p<0,001. Żaden z pacjentów wycofujących się z wcześniej zgłaszanych zamiarów suicydalnych nie trafił powtórnie na IP WSS4 podczas trwania badania, nie zginął także śmiercią samobójczą, co zweryfikowano w policyjnych statystykach. Z badania wynika, że wytrzeźwienie pacjenta w warunkach IW przed ewentualnym przyjęciem na oddział, biorąc pod uwagę ograniczoną liczbę miejsc na oddziałach psychiatrycznych, jest postępowaniem uzasadnionym klinicznie – IW gwarantuje zarówno ścisłą obserwację i brak możliwości realizacji zamiarów suicydalnych, jak i specjalistyczną detoksykację. Po wytrzeźwieniu bezwzględnie konieczna jest rekonsultacja psychiatryczna z określeniem ryzyka suicydium – badanie psychiatryczne powinno uwzględniać uznane czynniki ryzyka (np. w wytycznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego).

Słowa kluczowe: alkohol, samobójstwo, izba przyjęć, izba wytrzeźwień, myśli suicydalne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
EEG‑biofeedback (neurobiofeedback) a kompleksowe leczenie ADHD
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2012, 12 (1), p. 40-51
STRESZCZENIE

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej należy do najczęściej rozpoznawanych zaburzeń psychologicznych (psychiatrycznych) okresu dziecięcego. Charakteryzuje się obecnością trwałych wzorców zachowania, utrzymujących się przynajmniej przez 6 miesięcy i układających się w charakterystyczną triadę objawów – zalicza się tu problemy z utrzymaniem uwagi, nadmierną impulsywność oraz nadruchliwość, nasilone w stopniu niewspółmiernym do wieku i poziomu rozwoju dziecka. Większość wytycznych dotyczących postępowania w ADHD sugeruje zastosowanie metod niefarmakologicznych, a dopiero gdy te okażą się nieskuteczne, rozważenie dołączenia leczenia farmakologicznego. Z drugiej strony badania pokazują, że największą skuteczność w leczeniu ADHD ma leczenie farmakologiczne. Warto jednak podkreślić, że żadna z obecnie dostępnych metod leczenia nie rozwiązuje wszystkich problemów z funkcjonowaniem dziecka, stąd też istnieje stałe zapotrzebowanie na nowe sposoby pomocy dzieciom z ADHD. Jedną z badanych metod jest EEG‑biofeedback (neurobiofeedback, NF). Jest to metoda, w której nauczenie pacjenta wpływu na aktywność mózgu – poprzez nauczenie go zmieniania rodzaju fal w zapisie EEG – ma poprawić jego funkcjonowanie. W opisywanym w artykule problemie poprawa zapisu EEG (uzyskana podczas treningu) ma zmniejszyć nasilenie objawów ADHD. Przegląd dotychczasowych badań nie daje jednak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy jest to metoda na tyle efektywna w leczeniu ADHD, żeby poprawić funkcjonowanie pacjenta w realnym życiu. Warto podkreślić, że na dzień dzisiejszy żadne wytyczne nie wskazują EEG‑biofeedbacku jako metody zalecanej w leczeniu ADHD. Podsumowując, jak dotąd nie mamy dowodów, że NF może stanowić samodzielną, czy też wiodącą, terapię w leczeniu ADHD – potrzeba dalszych badań, by określić, czy jest to metoda, która mogłaby się znaleźć w szeroko rozumianym programie terapeutycznym dziecka z ADHD. W chwili obecnej traktuje się ją raczej jako metodę dodatkową, alternatywną, uzupełniającą podstawowe leczenie.

Słowa kluczowe: ADHD, leczenie kompleksowe, EEG‑biofeedback, neurobiofeedback, wytyczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Odmienności terapii poznawczo‑behawioralnej w leczeniu osób z zespołem Aspergera
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2012, 12 (1), p. 52-56
STRESZCZENIE

Spektrum zaburzeń autystycznych to grupa zaburzeń neurorozwojowych charakteryzujących się deficytami w zakresie funkcjonowania społecznego, komunikacji oraz powtarzalnymi wzorcami zachowań. W obrazie klinicznym zespołu Aspergera, oprócz trudności dotyczących funkcjonowania społecznego, dominują deficyty językowe przede wszystkim w zakresie pragmatyki, czyli używania języka w kontekście społecznym, semantyki, czyli rozpoznawania różnych znaczeń tego samego słowa, oraz prozodii, czyli rytmu, intonacji i modulacji mowy. Zaburzenia funkcji poznawczych leżące u podłoża objawów, zwłaszcza w zakresie „teorii umysłu”, pozwalają łatwiej zrozumieć naturę charakterystycznych trudności i deficytów. Decydują one o specyfice pracy terapeutycznej z pacjentem z zespołem Aspergera, ale również stanowią o jej trudności, choć z drugiej strony będą jednym z głównych celów oddziaływań terapii. Terapia poznawczo‑behawioralna ukierunkowana jest na zmianę dysfunkcjonalnego sposobu myślenia będącego wynikiem zniekształceń poznawczych, błędnych przekonań lub deficytów poznawczych. W przypadku osób z zespołem Aspergera istnieje konieczność modyfikacji i dostosowania technik terapeutycznych do specyficznego profilu poznawczego tej grupy pacjentów. Podstawowe obszary oddziaływań terapii poznawczo‑behawioralnej w zespole Aspergera to deficyty w zakresie relacji społecznych i rozpoznawania emocji oraz ich konsekwencje. Negatywne emocje przeżywane w obliczu braku rozumienia tego, co się dzieje w otoczeniu, i poczucia bycia nierozumianym często manifestują się zachowaniami impulsywnymi i agresywnymi. Na podejmowane decyzje terapeutyczne wpływa również obecność dodatkowych rozpoznań, takich jak zespół nadpobudliwości psychoruchowej, zaburzenia lękowe, zaburzenia depresyjne, zaburzenia zachowania czy też zaburzenie obsesyjno‑kompulsyjne.

Słowa kluczowe: zespół Aspergera, psychoterapia, terapia poznawczo‑behawioralna, umiejętności społeczne, edukacja emocjonalna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Przemoc wobec osób starszych – przegląd badań
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2012, 12 (1), p. 57-61
STRESZCZENIE

Autorzy dokonali przeglądu dostępnego piśmiennictwa na temat zjawiska przemocy wobec osób starszych. W związku z zachodzącymi na całym świecie zmianami demograficznymi następuje szybki wzrost populacji osób w wieku 60 lat i starszych. Takie tendencje będą się utrzymywać, co niesie ze sobą stopniowy wzrost liczby przypadków znęcania się nad seniorami. W artykule przedstawiono definicje przemocy wobec osób starszych oraz opisano główne rodzaje stosowanej przemocy, ze szczególnym uwzględnieniem symptomów sugerujących nadużycia. Ponadto wyszczególniono prace koncentrujące się na ocenie czynników ryzyka, które mogą zwiększyć występowanie zachowań agresywnych wobec seniorów. Autorzy skupili się również na analizie dostępnej literatury na temat rozpowszechnienia zjawiska przemocy wobec osób starszych, zarówno w Polsce, jak i na świecie. Analiza danych z krajów o zróżnicowanych uwarunkowaniach strukturalnych i kulturowych jednoznacznie potwierdza obecność tego zjawiska wszędzie, jakkolwiek występuje ono z różnym nasileniem. Rezultaty badań zależą od wielu czynników, m.in. od zastosowanej metodologii badań i narzędzi pomiaru, przyjętej definicji przemocy czy też źródła informacji. Uwagę zwracają zaniżone statystyki, które mogą być spowodowane niechęcią samych seniorów do ujawniania nadużyć. W związku z wielowymiarowym charakterem zagadnienia ważne jest dalsze wprowadzanie rozwiązań systemowych, celem ograniczenia zjawiska przemocy wobec osób starszych oraz skuteczniejszego wykrywania i rozwiązywania problemu, stanowiącego nadal, zwłaszcza w naszym kraju, temat tabu.

Słowa kluczowe: nadużycia wobec osób starszych, przemoc, rozpowszechnienie, starość, czynniki ryzyka, wykorzystywanie
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Mity na temat zdrowej i patologicznej żałoby
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2012, 12 (1), p. 62-66
STRESZCZENIE

Strata jest zjawiskiem uniwersalnym, powszechnym i niemożliwym do wykluczenia. W poradnictwie psychologicznym i psychoterapii na co dzień spotyka się osoby, które zostają czegoś pozbawione lub doświadczają separacji. Szczególną sytuacją jest śmierć bliskiej osoby, gdyż wpływa ona całościowo na funkcjonowanie człowieka (sferę somatyczną, emocjonalną, poznawczą, społeczną i duchową). Żałoba jest bardzo złożonym procesem, który charakteryzuje się dużą różnorodnością przeżyć, stopniem ich intensywności oraz dynamiką występowania. Wśród wielu wyjaśnień zjawiska żałoby dominują od wielu lat teorie psychodynamiczne, teorie przywiązania oraz modele faz żałoby i zadań żałoby. Wyznaczany jest w nich uniwersalny wzorzec przepracowania straty, często podzielony na określone etapy, w którym konieczne jest, między innymi, opłakiwanie, świadome konfrontowanie się z sytuacją braku bliskiej osoby, zerwanie więzi z osobą utraconą oraz znalezienie znaczenia poniesionej straty. Artykuł przedstawia współczesną dyskusję nad wyznaczeniem nowych kryteriów rozpoznawania patologicznej żałoby. Aktualnie, dzięki prowadzeniu coraz bardziej złożonych metodologicznie badań, wzrasta możliwość weryfikowania tradycyjnych modeli żałoby. W niniejszej pracy przeprowadzono analizę dotychczasowych sposobów wyznaczania normy przeżywania żałoby. Ponadto podkreślono znaczenie wybranych czynników indywidualnych (preferowanych stylów radzenia sobie ze stratą), społeczno‑kulturowych (społeczne pozbawienie żałoby praw do jej przeżywania) i sytuacyjnych (strata niejasna), które w szczególny sposób wpływają na przeżywanie śmierci bliskiej osoby. Współczesna wiedza o złożoności doświadczania żałoby w różnych grupach społecznych i odmiennych kontekstach poniesionej straty skłania do odpowiedniej modyfikacji tradycyjnych założeń na temat żałoby.

Słowa kluczowe: żałoba, żałoba patologiczna, modele żałoby, żałoba pozbawiona praw
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Nawrót w uzależnieniu od alkoholu jako wyraz depresyjności pacjenta
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2012, 12 (1), p. 67-69
STRESZCZENIE

Artykuł przedstawia studium przypadku pacjentki uzależnionej od alkoholu, której uzależnienie rozumieć można jako wtórne wobec osobowościowej depresyjności. Opisano historię życia pacjentki, podejmowanego przez nią leczenia uzależnienia oraz licznych nawrotów choroby. Przedstawiono rozumienie psychopatologii pacjentki, jak również powtarzających się nawrotów picia, z perspektywy teorii psychodynamicznej. Pacjentka pięciokrotnie podejmowała leczenie odwykowe. Cztery razy przerywała abstynencję po leczeniu. Z perspektywy psychodynamicznej uzależnienie od alkoholu oraz nawroty choroby można traktować jako formę autodestruktywności (w tym tak zwanej autodestruktywności pośredniej), niszczenia siebie, własnych marzeń oraz pragnień. Pacjentka kilkakrotnie podejmowała studia, których nie kończyła z powodu nadużywania alkoholu; miała dwójkę dzieci. W artykule dokonano również analizy relacji pacjentki z bliskimi osobami. Ojciec pacjentki był uzależniony od alkoholu. W okresie adolescencji pacjentka piła razem z nim. Matka pacjentki wspominana jest przez nią jako nieobecna. Swojego partnera pacjentka poznała na leczeniu odwykowym. On również po wielu leczeniach nie utrzymywał abstynencji. Wydaje się, że w relacjach interpersonalnych pacjentka nieświadomie powtarzała frustrujące, niesatysfakcjonujące związki. Można przyjąć, iż znalazło to swoje odzwierciedlenie w relacjach terapeutycznych, które, poprzez kolejne nawroty, pacjentka również unieważniała. Analiza historii życia i nawrotów picia alkoholu wskazuje, że rozwój uzależnienia mógł być spowodowany głębokimi deficytami natury depresyjnej w strukturze osobowości pacjentki oraz deficytami w relacji z obiektem.

Słowa kluczowe: uzależnienie od alkoholu, nawrót, depresyjność, studium przypadku, teoria psychodynamiczna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)