Zaburzenia odżywiania – dylematy diagnozy

1 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum. Kierownik (p.o.): dr n. med. Maciej Pilecki
2 Zakład Bioinformatyki i Telemedycyny, Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum. Kierownik: prof. dr hab. Irena Roterman-Konieczna
3 Pracownia Psychologii i Psychoterapii Systemowej, Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum. Kierownik: dr hab. n. hum. Barbara Józefik, profesor UJCM
Correspondence to: Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży UJCM, ul. Kopernika 21 A, 31-501 Kraków, tel.: 12 424 87 40, faks: 12 424 87 44, e-mail: maciej.pilecki@uj.edu.pl
Badania przeprowadzono w oparciu o fundusze KBN (nr grantu: 6 POSE 09021) oraz grant CM UJ (nr grantu 501/NKL/269/L), po uzyskaniu zgody Komisji Bioetycznej UJ CM (KBET/26/B/2001)

PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2014, 14 (2), p. 77–83
DOI: 10.15557/PiPK.2014.0009
STRESZCZENIE

Celem badania było przedstawienie dylematów dotyczących diagnozy zaburzeń odżywiania się na przykładzie alternatywnego do kryteriów klinicznych podziału grupy dziewcząt z rozpoznaniem tych zaburzeń, uwzględniającego wyniki kwestionariuszy samooceny. Badaniem objęto 116 dziewcząt z rozpoznaniem któregoś z zaburzeń odżywiania się według DSM-IV, konsultowanych po raz pierwszy w latach 2002–2004 w ambulatorium Oddziału Klinicznego Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Z uwagi na ograniczenia statystyczne modelu jedynie zmienne zależne, takie jak: samoocena obecności objawów depresyjnych (Kwestionariusz Depresji Becka, BDI), samoocena obecności problemów z odżywianiem się (Kwestionariusz Postaw wobec Odżywiania, EAT26), obraz siebie (Ja Społeczne Kwestionariusza Obrazu Siebie Offera, JaSpoł QSIA) i relacje rodzinne (skala Intymności Skali Rodziny Pochodzenia, INT FOS), zostały poddane analizie skupień metodą k-średnich. Przeprowadzone analizy doprowadziły do wyłonienia pięciu skupień niepokrywających się z podziałem na poszczególne diagnozy kliniczne. Wszystkie skupienia różnią się wynikami tworzących je skal kwestionariuszowych. Pierwsze skupienie okazało się charakteryzować osoby o niskim w swojej ocenie nasileniu występowania problemów z odżywianiem się i depresyjności oraz korzystnym obrazie swojego funkcjonowania społecznego i relacji rodzinnych. Zależność obserwowana w skupieniu 5. była odwrotna. Przeważająca liczba pacjentek w skupieniu 1. miała rozpoznaną anoreksję restrykcyjną, a w skupieniu 5. bulimię. Najbardziej odmienne od pozostałych okazało się skupienie 3. Pozytywnemu obrazowi siebie, relacji rodzinnych w badanych obszarach towarzyszyło duże nasilenie występowania problemów z odżywianiem się i niskie depresyjności w samoocenie. Otrzymane wyniki wskazują, iż podział kliniczny zaburzeń odżywania się proponowany w ICD i DSM nie jest jedynym możliwym. Inne sposoby porządkowania pacjentów nie tylko mogą być interesujące poznawczo, ale też mają pewną wartość kliniczną.

Słowa kluczowe: jadłowstręt, bulimia, eksploracja danych, analiza skupień metodą k-średnich, typy diagnoz