2015, Vol 15, No 1
Struktura czynnikowa Skali Przeżyć Dysocjacyjnych: włoska wersja skali DES-II
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (1), p. 4–12
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0001
STRESZCZENIE

Cel badania: Niezależnie od wartości klinicznej i empirycznej pojęcia, jakim jest dysocjacja, nie ma zgody co do właściwego sposobu jego konceptualizacji. Częściowo może to być spowodowane sprzecznymi wynikami analizy struktury czynnikowej złotego standardu wśród narzędzi do samooceny zjawisk dysocjacyjnych, jakim jest Skala Przeżyć Dysocjacyjnych (Dissociative Experiences Scale-Revised; DES-II, Carlson i Putnam, 1993). Mając na celu pogłębienie badań na ten temat, autorzy podjęli się analizy struktury czynnikowej włoskiej wersji skali DES-II. Materiał i metody: Badanie obejmowało próbę 320 osób (122 więźniów i 198 osób należących do populacji ogólnej). Zastosowano w nim włoską wersję skali DES-II. Wyniki: Włoska wersja skali DES-II wykazała dobre właściwości psychometryczne i została w niej zreplikowana struktura dwuczynnikowa. Treść pozycji na skali wydawała się potwierdzać istnienie podziału na dwie jakościowo inne formy przeżyć dysocjacyjnych, ujmowane jako oddzielenie (ang. detachment) i szufladkowanie (ang. compartmentalization). Zgodnie z oczekiwaniami więźniowie częściej zgłaszali występowanie przeżyć dysocjacyjnych niż osoby należące do populacji ogólnej, na obu wymiarach. Wnioski: Niniejsze badanie dostarcza kolejnych dowodów na zasadność stosowania włoskiej wersji skali DES-II w badaniach na populacji ogólnej oraz więziennej. Potwierdzono również poprzednie dane świadczące o dwuczynnikowej strukturze skali DES-II, co jest zgodne z założeniami teoretycznymi opisującymi dwa odrębne, choć nakładające się na siebie wymiary dysocjacji (tj. oddzielenie i szufladkowanie).

Słowa kluczowe: dysocjacja, populacja ogólna, więźniowie, oddzielenie, szufladkowanie
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Finansjalizacja wpływa na jakość relacji terapeutycznej w psychoterapii
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (1), p. 13–18
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0002
STRESZCZENIE

Wprowadzenie: Relacja terapeutyczna jest szczególnym związkiem terapeuty i pacjenta. Dobrze rozwinięty związek terapeutyczny należy do najważniejszych niespecyficznych technik wszystkich podejść terapeutycznych. Relacje terapeutyczne z definicji rozgrywają się w środowisku społecznym, kształtującym mentalność zarówno terapeutów, jak i pacjentów. Jednym z dominujących w tym środowisku procesów jest szeroko obecnie dyskutowane zjawisko finansjalizacji, czyli podporządkowania całej organizacji nowoczesnych społeczeństw wymogom rynków finansowych. Celem niniejszej pracy jest podjęcie dyskusji na temat potencjalnego wpływu finansjalizacji na osobiste postawy i zachowania psychoterapeutów, jak również na jakość świadczonych przez nich usług terapeutycznych. Omówienie: Została podjęta teoretyczna analiza korelacji zasadniczych składowych relacji terapeutycznej, którymi są: zaufanie, realność, indywidualność podejścia, przejrzystość, uczciwość, prawda, dobro pacjenta, ze zjawiskami charakterystycznymi dla procesu finansjalizacji, takimi jak: zamiana relacji na transakcję, nieufność, reklama, podejście statystyczne, zyskowność, akceptacja kłamstwa, relatywizm, konsumpcjonizm, dostrzeganie własnych korzyści przed postawami utylitarnymi. Podsumowanie: Finansjalizacja może wpływać na relację terapeutyczną poprzez niezreflektowaną przez terapeutę „introjekcję finansjalizacji”. Głównym skutkiem poznawczo-behawioralnym tego procesu może być zmiana proporcji pomiędzy fundamentami relacji terapeutycznej a definiowanymi w pracy fundamentami finansjalizacji na korzyść tych ostatnich, co może prowadzić do systematycznego obniżania jakości terapii, zacierania się jej indywidualnego charakteru, co staraliśmy się wykazać. Według naszej wiedzy jest to pierwszy artykuł opisujący potencjalną korelację pomiędzy zjawiskiem finansjalizacji a psychoterapią.

Słowa kluczowe: finansjalizacja, relacja terapeutyczna, kontekst społeczny psychoterapii, etyka zawodowa psychoterapeuty
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Predyktory odpowiedzi na leczenie przeciwdepresyjne w zapisie EEG i QEEG
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (1), p. 19–25
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0003
STRESZCZENIE

Celem artykułu jest przedstawienie aktualnych badań dotyczących roli wskaźników prognostycznych EEG i QEEG (ilościowa elektroencefalografia) w przewidywaniu rezultatów leczenia przeciwdepresyjnego. Depresja należy do najczęstszych zaburzeń psychicznych; rozpowszechnienie w populacji to 7–25% w ciągu całego życia. Wybór leku przeciwdepresyjnego opiera się na metodzie prób i błędów, co często wiąże się z niepowodzeniami. Konieczne są dalsze badania zmierzające do ustalenia obiektywnych biomarkerów oraz ich kombinacji w celu przyspieszenia leczenia depresji i zwiększenia jego skuteczności. W badaniach z zastosowaniem QEEG różnice w pomiarach przed leczeniem korelowały z późniejszą poprawą kliniczną. W szczególności istotne klinicznie wydają się następujące zależności: niższa moc theta przed włączeniem leczenia, spadek wskaźnika kordancji theta w czasie od 48 godzin do 2 tygodni po rozpoczęciu farmakoterapii, wzrost mocy alfa, wzrost mocy theta nad zakrętem obręczy, większa moc alfa nad prawą półkulą. Z kolei wzrost mocy theta i delta wiąże się ze słabą odpowiedzią na leczenie przeciwdepresyjne.

Słowa kluczowe: ilościowe EEG, EEG, depresja, predyktory odpowiedzi na leczenie, asymetria alfa
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Uwarunkowania zaburzeń poznawczych powstających wskutek leczenia onkologicznego i wybrane sposoby terapii kognitywnej
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (1), p. 26–32
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0004
STRESZCZENIE

Jak wynika z aktualnych danych empirycznych, sytuację pacjenta cierpiącego na nowotwór mogą dodatkowo utrudniać współwystępujące zaburzenia poznawcze pojawiające się wskutek leczenia onkologicznego; zaburzenia te określa się jako chemobrain. Rezultaty badań są bardzo zróżnicowane – zarówno w zakresie powszechności zaburzeń poznawczych, ich nasilenia czy czasu trwania, jak i w zakresie czynników determinujących lub modyfikujących objawy dotyczące procesów poznawczych. Do mechanizmów bezpośrednio wpływających na wystąpienie zaburzeń poznawczych zalicza się czynniki neurotoksyczne, stres oksydacyjny, uszkodzenie DNA, zmiany hormonalne, dysregulację immunologiczną, zmiany naczyniowe ośrodkowego układu nerwowego, predyspozycje genetyczne. Pośrednio na powstawanie zaburzeń oddziałują natomiast mutacje genetyczne, cytokiny prozapalne, zespoły paranowotworowe, rodzaj leczenia, polimorfizm genetyczny, reaktywność immunologiczna, dieta, poziom hormonów i wcześniejsze zasoby poznawcze chorego. Celem artykułu jest analiza wyników badań wyjaśniających zróżnicowane skutki poznawcze leczenia onkologicznego, ze szczególnym uwzględnieniem dysregulacji poziomu cytokin – mającej, jak się wydaje, istotny udział w patogenezie objawów chemobrain. Omówiono także kilka podejść terapeutycznych wspomagających codzienne funkcjonowanie poznawcze pacjentów onkologicznych: trening MAAT (Memory and Attention Adaptation Training), metodę CBMEM (Cognitive-Behavioral Model of Everyday Memory), ćwiczenia C-Car and Strategy Training, metodę redukcji stresu MSBR (Mindfulness-Based Stress Reduction) i polski system RehaCom. Wszystkie wymienione propozycje mają na celu usprawnianie wybranych funkcji, takich jak uwaga albo pamięć, wzrost samoświadomości deficytów i poprawę samokontroli.

Słowa kluczowe: zaburzenia poznawcze, chemioterapia, nowotwór
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Trening Zastępowania Agresji: opis metody, jej skuteczność oraz zastosowanie w praktyce oddziału psychiatrii dzieci i młodzieży
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (1), p. 33–37
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0005
STRESZCZENIE

Opracowany przez Arnolda Goldsteina Trening Zastępowania Agresji, stosowany w wielu krajach, jest programem terapeutycznym mającym zapobiegać zachowaniom agresywnym. Wdraża się go także jako program interwencyjny, ukierunkowany na zmianę zachowania osób agresywnych. Trening stworzono z myślą o pracy z młodzieżą z placówek poprawczych, a później przystosowano do potrzeb szerokiej grupy odbiorców, dzięki czemu można go realizować w różnych instytucjach oświaty (przedszkolach, szkołach podstawowych i średnich), placówkach opiekuńczo- -wychowawczych czy oddziałach psychiatrycznych. Artykuł składa się z czterech części. W pierwszej przedstawiono krótki rys historyczny, w drugiej – założenia i strukturę poszczególnych modułów. W opisie każdego z trzech modułów uwzględniono stosowane techniki i położono nacisk na poznawczo-behawioralny aspekt interwencji. Część trzecia obejmuje przegląd zagranicznych i polskich badań ewaluacyjnych. Szczególną uwagę zwrócono na raporty instytucji rządowych – obrazujące wymierne korzyści materialne uzyskiwane dzięki wdrożeniu programu. Ostatnią część artykułu poświęcono doświadczeniom autorów z pracy według programu opartego na Treningu Zastępowania Agresji na oddziale psychiatrii dzieci i młodzieży. Omówiono modyfikacje wprowadzone do standardowego programu w celu dostosowania go do warunków pracy w szpitalu.

Słowa kluczowe: agresja, psychiatria, trening
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Objawy psychotyczne wywołane stosowaniem topiramatu
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (1), p. 38–40
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0006
STRESZCZENIE

Topiramat to lek przeciwdrgawkowy przepisywany w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych i padaczce. Mechanizm działania przeciwdrgawkowego jest wielokierunkowy – np. lek ten blokuje kanały sodowe, stymuluje neurotransmisję w układzie GABA-ergicznym, antagonizuje receptory dla pobudzających aminokwasów (glutaminian) oraz blokuje kanały wapniowe. Jakkolwiek w ostatnich latach topiramat przepisywany jest coraz częściej w leczeniu zaburzeń psychicznych, to jednak w kilku badaniach zgłaszano występowanie objawów psychotycznych w następstwie jego stosowania. Z tego względu szczególnie ważna jest ocena pacjentów stosujących ten lek pod kątem występowania objawów psychotycznych. Autorzy przedstawiają przypadek 37-letniej pacjentki, u której w związku z leczeniem z użyciem 150 mg topiramatu rozwinęły się depresja, zaburzenia lękowe i omamy słuchowe. Po odstawieniu topiramatu zalecono stosowanie 5 mg olanzapiny dwa razy dziennie. Objawy stopniowo zanikały, aż do całkowitego ustąpienia.

Słowa kluczowe: omamy słuchowe, objawy psychotyczne, topiramat
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Stosowanie wenlafaksyny w dawkach podzielonych – opis kazuistyczny
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (1), p. 41–44
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0007
STRESZCZENIE

Wenlafaksyna jest lekiem o co najmniej dwóch istotnych mechanizmach działania przeciwdepresyjnego. Hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) ujawnia się już podczas stosowania niskich dawek, a hamowanie wychwytu zwrotnego noradrenaliny – dopiero przy dawkach istotnie wyższych. Za punkt odcięcia przyjmuje się na ogół dawkę 225 mg na dobę, choć zmiana z jednego mechanizmu działania na dwa ma najprawdopodobniej charakter spektralny. Możliwe, że w dawkach powyżej 375 mg na dobę lek wykazuje również działanie dopaminergiczne, ale tak duże dawki wenlafaksyny nie są zalecane przez producenta. Stosowanie wyższych dawek przekłada się na większą skuteczność przeciwdepresyjną leku. Należy jednak pamiętać, że zmiana dawki może być związana z ujawnieniem się odmiennego profilu działań niepożądanych (choć zależy to także od indywidualnej wrażliwości pacjenta). Działanie serotoninergiczne bywa odbierane jako uspokajające, sedujące, powodujące nadmierną senność, a nawet zobojętnienie i apatię. Działanie noradrenergiczne może z kolei wywoływać uczucie nadmiernego pobudzenia i zaburzenia snu. To, czy dane działanie jest odczuwane jako niewpływające na funkcjonowanie, czy też jako trudne do zniesienia, zależy ponadto od pory dnia, w której występuje. Działanie nasenne pacjent uzna za korzystne wieczorem, natomiast działanie rozbudzające – rano. Wydaje się, że pora podawania wenlafaksyny może wpływać na subiektywną tolerancję leku. W artykule opisano dwie sytuacje ilustrujące ten punkt widzenia. Nie jest do końca jasne, dlaczego pacjenci odczuwają działanie leku najsilniej wkrótce po jego przyjęciu (nie da się wykluczyć swoistego efektu placebo). Mimo to w przypadku wielu chorych subiektywna tolerancja wenlafaksyny bez wątpienia ma związek ze sposobem podawania leku; lekarze powinni brać tę okoliczność pod uwagę.

Słowa kluczowe: wenlafaksyna, serotonina, noradrenalina, depresja, tolerancja leku
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)