2015, Vol 15, No 4
Psychopatologiczne efekty substancji psychostymulujących a początek psychozy: trudny proces diagnozowania różnicowego pomiędzy psychozą intoksykacyjną a ostrą psychozą pierwotną
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (4), p. 162–168
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0024
STRESZCZENIE

Wśród psychopatologicznych efektów wywołanych środkami pobudzającymi znajduje się wiele doświadczeń podobnych do psychozy, które mogą samoistnie ustąpić w ciągu kilku godzin lub dni bez zastosowania leczenia albo mogą stanowić początkowe objawy psychozy pierwotnej. Celem niniejszej pracy jest analiza szeregu aspektów psychodynamicznych możliwych do stwierdzenia poprzez analizę dynamiki relacji interpersonalnych po stronie osoby przyjmującej substancje odurzające i przechodzącej kryzys psychotyczny. Aspekty te mogą być wykorzystane jako kryteria diagnozy różnicowej w celu dokonania zintegrowanej pierwszej oceny cech psychopatologicznych wymienianych w literaturze przedmiotu jako odróżniające psychozę intoksykacyjną od psychozy pierwotnej. Proces diagnostyczny dokonuje się poprzez obserwację i kliniczną ocenę stanu pacjenta, zaś jako zasadnicze narzędzie poznawcze służy wrażliwość terapeuty i jego zdolność do oceny jakości reakcji psychicznych pacjenta na bodźce wywoływane rozwojem relacji terapeutycznej, w tym jego snów. W niniejszej pracy autorka, w oparciu o wieloletnie badania i doświadczenie kliniczne, proponuje zastosowanie kryteriów diagnostycznych w analizie marzeń sennych. Obrazy obecne w snach mogą być przekaźnikiem skrywanych myśli oraz dynamiki o charakterze patologicznym. Teoria leżąca u podstaw niniejszego artykułu i przedstawiona w nim szczegółowo, sformułowana przez Massima Fagiolego w 1971 roku, znana jest jako „teoria ludzkich narodzin” (Teoria della nascita). Terapeuta zaangażowany w relację terapeutyczną może stymulować wewnętrzny świat psychiczny pacjenta, oferując siebie samego jako narzędzie diagnostyczne i terapeutyczne. Interpretacja snów może przywrócić pacjentowi jego samoświadomość i umożliwić zmianę jego wcześniej nieuświadamianych mechanizmów obecnych w relacjach międzyludzkich na drodze procesu terapeutycznego, jak to zostało zilustrowane w dwóch opisach przypadków uwzględnionych w niniejszej pracy. Przykłady te, analizowane w formie studiów poszczególnych przypadków, opisują wykorzystanie zintegrowanej metody, w której zastosowanie standardowych narzędzi oceny podbudowane jest interpretacją marzeń sennych w celu osiągnięcia większej pewności diagnostycznej oraz bardziej wnikliwego postępowania terapeutycznego.

Słowa kluczowe: początek psychozy, psychoza intoksykacyjna, psychoza pierwotna, diagnostyka różnicowa, postępowanie psychoterapeutyczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Badanie zależności pomiędzy funkcjami poznawczymi oraz stanem układu sercowo-naczyniowego u chorych na toczeń rumieniowaty układowy bez objawów neuropsychiatrycznych
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (4), p. 169–174
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0025
STRESZCZENIE

Cel: Zbadanie zależności pomiędzy poziomem wybranych funkcji poznawczych a zmiennymi echokardiograficznymi u pacjentów z toczniem rumieniowatym układowym. Materiał i metody: Badaniem objęto 24 pacjentki z toczniem rumieniowatym układowym. Do oceny neuropsychologicznej wykorzystano testy metody Cambridge Neuropsychological Test Automated Battery (CANTAB): Motor Screening Task, Big/Little Circle, Paired Associates Learning, Stockings of Cambridge i Graded Naming Test. Za próg spadku poziomu funkcji poznawczych przyjęto dwa odchylenia standardowe. Funkcje serca badano przy użyciu transtorakalnej echokardiografii. Czynność rozkurczową lewej komory oceniano, wykorzystując iloraz prędkości wczesnego i późnego napływu mitralnego. Wyniki: U 8,3% pacjentów wynik uzyskany w Mean Latency (Motor Screening Task) był niższy niż standardowe zero, podczas gdy wynik Mean Errors (Motor Screening Task) pozostał powyżej standardowego zera. Wyniki uzyskane w testach: Paired Associates Learning, Subsequent Thinking Mean Time (Stockings of Cambridge), Problems Solved in Minimum Moves (Stockings of Cambridge) i Graded Naming Test okazały się niższe od standardowego zera odpowiednio w 79,16%, 26,08%, 70,83% i 87,5% pacjentów. Wartość Mean Initial Thinking Time (Stockings of Cambridge) była powyżej standardowego zera. Obniżenie funkcji poznawczych (dwa odchylenia poniżej standardowego zera) stwierdzono u 4% pacjentów w Paired Associates Learning oraz Graded Naming Test, a u 1% pacjentów w Subsequent Thinking Mean Time (Stockings of Cambridge) i Problems Solved in Minimum Moves (Stockings of Cambridge). Z kolei wyniki uzyskane w Mean Latency (Motor Screening Task), Mean Errors (Motor Screening Task), Big/Little Circle oraz Mean Initial Thinking Time (Stockings of Cambridge) pozostały powyżej standardowego zera. Żaden pacjent nie wykazał objawów dysfunkcji skurczowej lewej komory serca, definiowanej jako frakcja wyrzutowa <55%. Nie stwierdzono korelacji pomiędzy frakcją wyrzutową i wynikami uzyskanymi w tych badaniach CANTAB, które były niższe niż dwa odchylenia standardowe. Nie wykazano korelacji pomiędzy wczesną i późną komorową prędkością napełnień a wynikami Paired Associates Learning, Stockings of Cambridge oraz Graded Naming Test. Wnioski: Spadek wybranych funkcji poznawczych u pacjentów z toczniem rumieniowatym układowym badanych metodą CANTAB oraz przedstawianych w postaci wyników w testach Paired Associates Learning, Graded Naming Test, Mean Subsequent Thinking Time i Problems Solved in Minimum Moves (Stockings of Cambridge) może wystąpić bez cech niewydolności serca.

Słowa kluczowe: toczeń rumieniowaty układowy, parametry echokardiograficzne, funkcje poznawcze, Cambridge Neuropsychological Test Automated Battery (CANTAB)
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zalety i wady szwedzkiego krajowego programu zapobiegania samobójstwom z 2008 roku
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (4), p. 175–181
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0026
STRESZCZENIE

Wstęp: Choć raport Światowej Organizacji Zdrowia (2014) zaleca wprowadzenie krajowych programów zapobiegania samobójstwom, niewiele jest badań nad ich efektywnością. W rezultacie decydenci nie mają wystarczających danych do podejmowania decyzji w sprawie odpowiedniego poziomu finansowania inwestycji mających na celu zapobieganie samobójstw. Musimy wiedzieć, czy wprowadzenie narodowego programu zapobiegania prowadzi do redukcji liczby samobójstw, a jeśli tak, to w jakich grupach wiekowych i w jakim czasie po ogłoszeniu programu. Szwecja wprowadziła pierwszy program zapobiegania samobójstwom w 1995 roku, następnie modyfikowała go w 2008, a ostatnio w 2015 roku. Cel badania: W badaniu starano się uzyskać odpowiedź na pytanie dotyczące wpływu szwedzkiego programu zapobiegania samobójstwom z 2008 roku na liczbę samobójstw w kolejnych latach w zależności od wieku i płci. Materiał i metody: Badanie przedstawia przegląd programu zapobiegania samobójstwom i wskaźników samobójstw u mężczyzn i kobiet w Szwecji w grupach wiekowych 0–24, 25–44, 45–64, ponad 65 lat w ciągu roku, 3 oraz 6 lat przed i po wprowadzeniu krajowego programu zapobiegania samobójstwom. Zaprezentowano analizę statystyczną zmian uśrednionego wskaźnika samobójstw po ogłoszeniu szwedzkiego krajowego programu zapobiegania samobójstwom w 2008 roku w odniesieniu do wybranych okresów. Wnioski: Szwedzki krajowy program zapobiegania samobójstwom nie spowodował zmniejszenia liczby samobójstw w ciągu roku po jego wprowadzeniu, natomiast wskaźnik samobójstw zmniejszył się we wszystkich grupach z wyjątkiem młodzieży (poniżej 24. roku życia) w latach 2009–2011 i 2009–2014.

Słowa kluczowe: prewencja samobójstw, program narodowy, Szwecja, wskaźnik ryzyka samobójczego, efektywność, ewaluacja programu
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Reaktywność układu odpornościowego w niektórych zaburzeniach psychicznych
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (4), p. 182–188
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0027
STRESZCZENIE

Jednym z najważniejszych zadań układu odpornościowego jest bez wątpienia obrona organizmu przed patogenami, w tym bakteriami, wirusami, grzybami i pasożytami. Jakiekolwiek zmiany aktywności tego układu prowadzą do zwiększenia zapadalności na choroby infekcyjne. Pojawiają się doniesienia, zgodnie z którymi u pacjentów cierpiących na choroby psychiczne, np. depresję, schizofrenię czy chorobę dwubiegunową, reaktywność układu odpornościowego jest zmieniona. W pracy przedstawiono informacje dotyczące wybranych elementów odporności nabytej – liczebności i cytotoksyczności komórek NK, aktywności układu dopełniacza, liczebności neutrofilów, aktywności monocytów/makrofagów, stężenia reaktywnych form tlenu, reaktywnych form azotu i białek ostrej fazy (białka C-reaktywnego, lektyny wiążącej mannozę) – u pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. Ponadto zaprezentowano dane na temat stężenia cytokin i chemokin (IL-1β, IL-4, IL-6, IL-8, IL-10, IP-10, MCP-1, TNF, IFN-γ) u tych chorych. Omówiono także zmiany w odpowiedzi nabytej układu odpornościowego, w tym liczebność subpopulacji limfocytów B i limfocytów T oraz poziom immunoglobulin (IgG, IgM, IgA, IgE). Jako że dane z tego zakresu są bardzo nieliczne i niejednoznaczne, należy prowadzić dalsze badania dotyczące zależności między reaktywnością układu odpornościowego a zaburzeniami psychicznymi.

Słowa kluczowe: układ odpornościowy, zaburzenia psychiczne, psychoneuroimmunologia
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Samobójstwa wśród osób starszych
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (4), p. 189–194
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0028
STRESZCZENIE

Samobójstwa są istotnym problemem współczesnego świata. W literaturze rozpatruje się je w kontekście socjologicznym, psychologicznym, zdrowotnym i kryminologicznym. Wiek samobójców okazuje się zróżnicowany, jednak najbardziej narażone grupy to dzieci i osoby starsze. Starzenie się jest naturalnym procesem życiowym. Zmiany z nim związane są stopniowe, ale też nieodwracalne. Dotyczą wielu sfer życia jednostki. W dzisiejszym świecie panuje kult młodości, przez co osoby starsze nie są w pełni szanowane przez społeczeństwo. Zwłaszcza w wielkomiejskim środowisku człowiek w podeszłym wieku traktowany jest jako anonimowy, a niejednokrotnie także niedołężny. Sposób, w jaki dostosowuje się on do wymogów rzeczywistości, wpływa na pozytywne bądź negatywne starzenie się. Zaprzestanie wykonywania pracy zawodowej, konsekwencje socjoekonomiczne, ograniczenie samodzielności, samotność, brak wsparcia ze strony bliskich i obecność zmian o charakterze chorobowym mogą popychać osobę starszą do popełnienia samobójstwa. W niniejszej pracy za pomocą baz Scopus, Wiley Online Library, PubMed i Web of Science przeanalizowano literaturę naukową z lat 2014–2015 pod kątem specyfiki i czynników ryzyka samobójstw wśród osób w wieku starszym.

Słowa kluczowe: samobójstwo, osoby w wieku podeszłym, próby samobójcze, depresja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Właściwości farmakologiczne i zastosowania kliniczne duloksetyny
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (4), p. 195–201
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0029
STRESZCZENIE

Duloksetyna jest lekiem z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny o bardziej zrównoważonym profilu farmakologicznego oddziaływania na transporter serotoninowy i noradrenergiczny niż powszechnie stosowana wenlafaksyna. W badaniach klinicznych udokumentowano jej skuteczność w leczeniu epizodów oraz zapobieganiu nawrotom depresji. Duloksetyna jest szczególnie interesującą opcją terapeutyczną u chorych depresyjnych z towarzyszącymi objawami bólowymi oraz lękowymi, została również przebadana w populacji chorych w wieku podeszłym. Poza leczeniem depresji lek może być stosowany w leczeniu uogólnionego zaburzenia lękowego, a poza psychiatrią także w leczeniu niektórych zaburzeń bólowych, zwłaszcza bolesnej neuropatii cukrzycowej. Choć w badaniach klinicznych weryfikowano kilka innych wskazań (takich jak fibromialgia, przewlekłe bóle pleców, bóle w przebiegu osteoarthritis czy wysiłkowe nietrzymanie moczu), nie mają one w Polsce statusu zarejestrowanych. Stosowanie duloksetyny nie wymaga podejmowania szczególnych środków ostrożności, z wyjątkiem pacjentów z chorobą alkoholową (lub innym uszkodzeniem wątroby), osób leczonych z powodu nadciśnienia tętniczego oraz chorych przyjmujących leki wpływające na hemostazę.

Słowa kluczowe: duloksetyna, SNRI, depresja, lęk uogólniony, neuropatia cukrzycowa
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Psychiatryczne oraz prawne aspekty stosowania przymusu bezpośredniego wobec uczniów na terenie szkoły specjalnej
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (4), p. 202–207
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0030
STRESZCZENIE

Zastosowanie przymusu bezpośredniego to sytuacja szczególna, wymagająca użycia siły wobec drugiego człowieka. Możliwość podjęcia podobnych działań musi być regulowana przez określone akty prawne. W kontekście rzeczywistości psychiatrycznej należy wskazać przede wszystkim na zapisy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zwrócono w niej uwagę, że lekarz i pielęgniarka mogą podjąć wobec agresywnego lub autoagresywnego pacjenta takie działania, jak unieruchomienie, przytrzymanie, izolacja i przymusowe podanie leków. Jednak niebezpieczne zachowania mogą prezentować również uczniowie szkół specjalnych, których część była niegdyś pacjentami szpitali psychiatrycznych. Nie zmienia to faktu, że na terenie szkół pedagodzy nie mają formalnego prawa do zastosowania przymusu bezpośredniego wobec ucznia. Co zatem mogą zrobić, kiedy podopieczny stosuje siłę? W jaki sposób nauczyciel powinien postąpić w przypadku agresji ucznia, by chronić bezpieczeństwo własne oraz innych osób? Czy w pewnych sytuacjach wolno mu przytrzymać podopiecznego albo go unieruchomić? Czy w wybranych przypadkach pedagog ma obowiązek użycia siły wobec niepełnosprawnego ucznia? W artykule podjęta zostanie próba udzielenia odpowiedzi na powyższe pytania.

Słowa kluczowe: prawa człowieka, szkoła specjalna, przymus bezpośredni, godność człowieka, ochrona zdrowia psychicznego
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zamiana apteczna leków przeciwpsychotycznych – perspektywa pacjentów leczonych z rozpoznaniem schizofrenii
Psychiatr Psychol Klin 2015, 15 (4), p. 208–211
DOI: 10.15557/PiPK.2015.0031
STRESZCZENIE

Niestosowanie się pacjentów cierpiących na schizofrenię do zaleceń dotyczących farmakoterapii lub niepełna współpraca w tym zakresie stanowią poważny problem, ograniczający możliwości prowadzenia skutecznej długoterminowej terapii. Przedwczesne przerywanie kuracji bądź pomijanie niektórych dawek zwiększają ryzyko takich niekorzystnych następstw braku współpracy w leczeniu farmakologicznym, jak nawrót psychozy, hospitalizacje, agresja, próby samobójcze, obciążenie rodzin i koszty ponoszone przez system opieki zdrowotnej. Toteż rozpoznanie czynników rzutujących na przestrzeganie zaleceń przez chorych ma doniosłe znaczenie praktyczne. Jednym z potencjalnie istotnych czynników jest zamiana leków oryginalnych na generyczne albo jednego leku generycznego na inny dokonywana w aptece bez wiedzy lekarza.

POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)