Wprowadzenie i cel: Rosnący nacisk na praktykę opartą na dowodach w psychoterapii zwiększył zapotrzebowanie na wysokiej jakości dane empiryczne potwierdzające skuteczność leczenia zaburzeń osobowości. Psychoterapia długoterminowa w tym obszarze wiąże się ze specyficznymi wyzwaniami, szczególnie w zakresie projektowania i realizacji randomizowanych badań kontrolowanych. Na poziomie koncepcyjnym trudności te wynikają z wielości mechanizmów zmiany oraz ze złożonej i rozciągniętej w czasie trajektorii procesu terapeutycznego. Z perspektywy organizacyjnej badania nad psychoterapią długoterminową wymagają złożonych procedur oraz znacznych zasobów finansowych i ludzkich. Dodatkowym wyzwaniem jest wybór głównych wskaźników zmiany oraz narzędzi ich pomiaru, również w kontekście przejścia od modeli kategorialnych do dymensjonalnych w rozumieniu patologii osobowości. Materiał i metody: Artykuł przedstawia główne zagadnienia związane z projektowaniem randomizowanych badań kontrolowanych oceniających skuteczność psychoterapii długoterminowej w leczeniu zaburzeń osobowości. Wyniki: Analiza koncentruje się na czterech głównych obszarach: (a) doborze planu badania adekwatnego do pytania badawczego, (b) wpływie ram teoretycznych na konceptualizację zmiany i dobór jej wskaźników, (c) metodologicznych i klinicznych konsekwencjach operacjonalizacji tych wskaźników, w tym doborze trafnych, rzetelnych i spójnych z założeniami teoretycznymi narzędzi pomiarowych, oraz (d) wpływie decyzji proceduralnych na trafność pomiaru wyników – zwłaszcza w odniesieniu do trajektorii zmiany, wczesnych efektów leczenia oraz zróżnicowanych oczekiwań interesariuszy, takich jak pacjenci, terapeuci, badacze, instytucje finansujące i decydenci. Wnioski: W dyskusji podkreślono potrzebę pragmatycznych adaptacji w projektowaniu badań, które umożliwiają połączenie rygoru metodologicznego z kliniczną użytecznością. Celem artykułu jest wsparcie przyszłych, empirycznie ugruntowanych i teoretycznie spójnych badań nad skutecznością psychoterapii zaburzeń osobowości.

zaburzenia osobowości, psychoterapia długoterminowa, randomizowane badania kontrolne, wskaźniki zmiany, dymensjonalne modele zaburzeń osobowości