Wprowadzenie i cel: Tradycyjnie skuteczność i efektywność psychoterapii ocenia się na podstawie samooceny objawów przed i po interwencji, jednak często nie oddają one ani dynamicznego charakteru mechanizmów zmiany terapeutycznej, ani unikalnych wzorców interakcji między objawami a procesami psychologicznymi u danego pacjenta. Metody próbkowania doświadczeń (experience sampling methods, ESM), obejmujące pomiary dzienniczkowe, wielokrotne dzienne pomiary (ecological momentary assessment, EMA) oraz monitorowanie ambulatoryjne za pomocą noszonych elektronicznych urządzeń pomiarowych (wearables), odpowiadają na te wyzwania poprzez gromadzenie danych dotyczących objawów i procesów psychologicznych w czasie rzeczywistym i w naturalnym otoczeniu, za pośrednictwem urządzeń mobilnych. Takie podejście umożliwia tworzenie spersonalizowanych wzorców funkcjonowania pacjentów i dynamiczne śledzenie zmian w trakcie psychoterapii, oferując bogatsze zrozumienie mechanizmów leczenia. Pomimo aktualnych rekomendacji dotyczących ich stosowania w praktyce klinicznej i istotnego wzrostu dostępności technologicznej metody ESM pozostają niedostatecznie wykorzystywane w ocenie skuteczności i efektywności psychoterapii. Materiał i metody: Niniejszy przegląd narracyjny przedstawia możliwości i wyzwania związane ze stosowaniem ESM w ocenie skuteczności i efektywności psychoterapii. Wyniki: Autorzy pracy podkreślają, że ESM uzupełnia, a nie zastępuje tradycyjne metody pomiaru, oceniając dynamiczne zmiany i czynniki kontekstualne; w tym kontekście istotne jest, że retrospektywne kwestionariusze samoopisowe i dane z ESM nie zawsze mierzą dokładnie te same aspekty danego procesu psychologicznego. Praca zawiera przegląd metodologii stosowanych w ESM, uzasadnia ich zastosowanie w ocenie psychoterapii, omawia wyzwania związane z metodologią i doświadczeniem użytkownika, strukturę danych i podejścia analityczne (takie jak modele wielopoziomowe i sieciowe) oraz kwestie etyczne związane z ESM. Wnioski: Pracę kończą praktyczne rekomendacje dotyczące włączania ESM do badań nad psychoterapią, oparte na ogólnych wytycznych dotyczących ESM (np. Löchner et al., 2025) oraz na niniejszym przeglądzie.

metody próbkowania doświadczeń (ESM), wielokrotne dzienne pomiary (EMA), skuteczność psychoterapii, efektywność psychoterapii, mechanizm zmiany w psychoterapii