LOGO
EN

Wypełnianie luki w badaniach nad psychoterapią zaburzeń osobowości: propozycja uwzględnienia wskaźników związanych z seksualnością jako mierników zmiany terapeutycznej

Agnieszka Izdebska1, Marta Elżbieta Szymańska-Pytlińska1, Jerzy Bandel1, Michał Marcin Sieński1, Joanna Agata Franczyk2, Monika Olga Jańczak1

Affiliacja i adres do korespondencji
Psychiatr Psychol Klin 2026; 26 (2): 184–196
DOI: 10.15557/PiPK.2026.0021
PlumX metrics:
Streszczenie

Artykuł analizuje funkcjonowanie seksualne jako obiecujący obszar identyfikacji wskaźników efektów terapii w badaniach nad psychoterapią zaburzeń osobowości. Współczesne modele dymensjonalne, takie jak Alternatywny Model Zaburzeń Osobowości w DSM-5 oraz ICD-11, konsekwentnie wskazują na zaburzenia w zakresie regulacji emocji, tożsamości i funkcjonowania interpersonalnego jako centralne cechy tych zaburzeń. Mimo że seksualność pozostaje ściśle powiązana z tymi głównymi obszarami – zarówno na poziomie konceptualnym, jak i klinicznym – wciąż jest w dużej mierze pomijana w badaniach nad psychoterapią zaburzeń osobowości. Analizę rozpoczynamy od przeglądu danych empirycznych wskazujących na związki między patologią osobowości a różnorodnymi trudnościami seksualnymi, takimi jak dysfunkcje, impulsywność czy problemy w relacjach. Następnie analizujemy, w jakim stopniu uznane podejścia psychoterapeutyczne stosowane w leczeniu zaburzeń osobowości – psychoterapia skoncentrowana na przeniesieniu, terapia oparta na mentalizacji, terapia dialektyczno-behawioralna oraz terapia schematów – odnoszą się do obszaru seksualności, zarówno bezpośrednio, jak i poprzez bardziej ogólne mechanizmy zmiany. Opierając się na rozwojowym modelu seksualności Bancrofta, proponujemy uporządkowaną strukturę wskaźników efektów terapii związanych z funkcjonowaniem seksualnym, możliwą do zastosowania w przyszłych projektach badawczych. Wskaźniki te pozostają spójne z głównymi celami terapii zaburzeń osobowości, takimi jak poprawa funkcjonowania w obszarze Ja, regulacji emocji i relacji interpersonalnych. Stoimy na stanowisku, iż uwzględnienie funkcjonowania seksualnego jako wskaźnika w badaniach nad skutecznością psychoterapii zaburzeń osobowości może przyczynić się do bardziej pogłębionego i całościowego zrozumienia jej potencjału terapeutycznego. Artykuł przedstawia teoretyczne i empiryczne podstawy tej propozycji oraz omawia możliwości jej zastosowania w projektach badawczych.

Słowa kluczowe
psychoterapia, seksualność, zaburzenia osobowości, ocena wyników